Đề tài Phân tích vai trò của trí tuệ cảm xúc trong đời sống và hoạt động thực tiễn của cá nhân

Trước khi tìm hiểu về định nghĩa của trí tuệ cảm xúc, tôi cho răng chugns ta cần phải hiểu một cách khái quát về cảm xúc. Vậy cảm xúc là gì? Theo nhận định của hai nhà tâm lý học Fehr và Russell thì “cảm xúc là thứ mà tất cả mọi người đều biết nhưng không thể định nghĩa được”. Về ngữ nghĩa, cảm xúc có thể được coi là sự trải nghiệm bằng cảm giác. Bạn chỉ cảm nhận được cảm xúc chứ không nghĩ ra nó. Khi nghe một lời nói, hay chứng kiến một hành động có ý nghĩa đối với bản thân, các cảm xúc của bạn sẽ lập tức hiện ra, đồng thời xuất hiện những suy nghĩ tương đồng, những thay đổi về mặt sinh lý và cảm giác thôi thúc muốn được làm một điều gì đó. Ví dụ như, khi nghe tin cô giáo thông báo bạn được học bổng thì một cảm xúc hiện ra ngay đó là sự sung sướng, vui vẻ và ngay lập tức bạn muốn gọi điện thông báo cho ba mẹ bạn. Bạn không thể triệt tiêu cảm xúc bởi nó thật sự là tự nhiên, gắn với phản xạ không có điều kiện và những yếu tố được coi là có bản năng

doc13 trang | Chia sẻ: vietpd | Ngày: 26/03/2013 | Lượt xem: 1324 | Lượt tải: 7download
Tóm tắt tài liệu Đề tài Phân tích vai trò của trí tuệ cảm xúc trong đời sống và hoạt động thực tiễn của cá nhân, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
MỤC LỤC Trang ĐẶT VẤN ĐỀ  2   NỘI DUNG  3   Khái niệm trí tuệ cảm xúc  3   Định nghĩa trí tuệ cảm xúc  3   Đặc điểm Cấu trúc  4 4   Vai trò của cảm xúc  5   Vai trò của trí tuệ cảm xúc trong việc hình thành hành động Trí tuệ cảm xúc có vai trò thúc đẩy hoặc kìm hãm hoạt động nói chung Vai trò của trí tuệ cảm xúc trong cuộc sống thường ngày  6 7 10   Vai trò của trí tuệ cảm xúc đối với một số yếu tố khác Một số phương pháp hoàn thiện chỉ số cảm xúc KẾT LUẬN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO  11 12 12 13   ĐẶT VẤN ĐỀ Trong cuộc thường ngày, yếu tố cả xúc đống một vai trò quan trọng. Nó chi phối tới gần như tất cả các hành động của chúng ta. Có những khi hành động theo cảm xúc sẽ giúp bạn thành công nhưng cũng có khi nó là trở ngại của bạn trong công việc Vậy, có thể làm chủ được cảm xúc không, và nếu có thì phải làm thế nào? Ngày nay, câu hỏi này nhận được sự quan tâm tìm hiểu của rất nhiều người. Và câu trả lời là Có và chúng ta hoàn toàn có khả năng làm chủ cảm xúc và điều chỉnh nó theo hướng phù hợp. Khả năng đó được gọi là Trí tuệ cảm xúc (emotional intelligence – EI). Bạn biết rõ về vai trò của cảm xúc nhưng bạn có thắc mắc về vai trò của Trí tuệ cảm xúc trong đời sống thường ngày không? Trong nội dung bài tiểu luận này, tôi sẽ phân tích vai trò của trí tuệ cảm xúc trong đời sống và hoạt động thực tiễn của cá nhân đồng thời đưa ra một số phương pháp hoàn thiện chỉ số trí tuệ cảm xúc. NỘI DUNG Khái niệm trí tuệ cảm xúc Trước khi tìm hiểu về định nghĩa của trí tuệ cảm xúc, tôi cho răng chugns ta cần phải hiểu một cách khái quát về cảm xúc. Vậy cảm xúc là gì? Theo nhận định của hai nhà tâm lý học Fehr và Russell thì “cảm xúc là thứ mà tất cả mọi người đều biết nhưng không thể định nghĩa được”. Về ngữ nghĩa, cảm xúc có thể được coi là sự trải nghiệm bằng cảm giác. Bạn chỉ cảm nhận được cảm xúc chứ không nghĩ ra nó. Khi nghe một lời nói, hay chứng kiến một hành động có ý nghĩa đối với bản thân, các cảm xúc của bạn sẽ lập tức hiện ra, đồng thời xuất hiện những suy nghĩ tương đồng, những thay đổi về mặt sinh lý và cảm giác thôi thúc muốn được làm một điều gì đó. Ví dụ như, khi nghe tin cô giáo thông báo bạn được học bổng thì một cảm xúc hiện ra ngay đó là sự sung sướng, vui vẻ và ngay lập tức bạn muốn gọi điện thông báo cho ba mẹ bạn. Bạn không thể triệt tiêu cảm xúc bởi nó thật sự là tự nhiên, gắn với phản xạ không có điều kiện và những yếu tố được coi là có bản năng Định nghĩa Có rất nhiều định nghĩa về trí tuệ cảm xúc được đưa ra trong quá trình nghiên cứu của những nhà tâm lý học. Theo Peter Salovey và John Mayer, hai nhà tâm lý học Mỹ, trí tuệ cảm xúc là khả năng hiểu rõ cảm xúc bản thân thấu hiểu cảm xúc của người khác, phân biệt và sử dụng chúng hướng dẫn suy nghĩ và hành động của bản thân. Theo Daniel Goleman thì trí tuệ cảm xúc là khả năng giám sát các cảm giác và xúc cảm của bản thân và người khác, khả năng phân biệt chúng và sử dụng những thông tin nhắm định hướng suy nghĩ và hành động của mình. Còn H. Steve lại cho rằng trí tuệ cảm xúc là sự kết hợp giữa sự nhạy cảm về cảm xúc có tính tự nhiên với các kĩ năng quản lý cảm xúc. Bar – On lại cho rằng trí tuệ cảm xúc là một tổ hợp các năng lực phi nhận thức và những kĩ năng chi phối năng lực của cá nhân nhằm đương đầu có hiện quả với những đòi hỏi và sức ép của môi trường. Theo Gardner, trí tuệ cảm xúc là năng lực khám phá những tình cảm cảu mình và năng lực lựa chọn tình cảm để hướng dẫn ứng xử của mình theo sự lựa chọn ấy và năng lực nắm được tâm trạng, tính khí, động cơ và ham muốn của người khác và phản ứng lại một cách thích hợp Từ những quan điểm khác nhau đó có thể định nghĩa: Trí tuệ cảm xúc là khả năng làm chủ cảm xúc của mình và của người khác trong đó bao gồm khả năng nhận biết và điều chỉnh được cảm xúc trong hành động của mình.     Đặc điểm Trí tuệ cảm xúc đánh giá về khả năng thấu hiểu cảm xúc của một người. So với trí thông minh (IQ), thì trí tuệ cảm xúc rộng hơn rất nhiều về phạm vi tác động và ảnh hưởng. Trí thông minh đơn thuần chỉ bó hẹp trong tư duy toán học, logic, ngoại ngữ…trong khi trí tuệ cảm xúc bao trùm khả năng hiểu bản thân và hiểu người khác. Trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách thì chỉ số của trí tuệ cảm xúc có thể được hoàn thiện hơn. Theo Daniel Goleman, trí tuệ cảm xúc bao gồm năm đặc điểm. Thứ nhất đó là hiểu rõ chính mình, thứ hai, kiểm soát bản thân, thứ ba, giàu nhiệt huyết, thứ tư, biết cảm thông và cuối cùng là kỹ năng giao tiếp. Cấu trúc Cũng như các định nghĩa về trí tuệ cảm xúc, có khá nhiều ý kiến về cấu trúc cảm xúc. Salovey tập hợp những hình thức trí tuệ cá nhân do Gardner đề xướng vào một định nghĩa cơ sở về trí tuệ cảm xúc, mà ông phân thành năm lĩnh vực chính. Sự hiểu biết về các xúc cảm : Ý thức về bản thân - tức là có thể nhận biết các xúc cảm của mình - là cơ sở của trí tuệ cảm xúc Làm chủ các xúc cảm của mình: Năng lực làm cho những tình cảm của mình thích nghi với mỗi hoàn cảnh phụ thuộc vào ý thức về bản thân Tự thúc đẩy: Chúng ta sẽ thấy cần phải hướng dẫn các xúc cảm của mình để tập trung chú ý, tự kiềm chế và tự thúc đẩy. Sự kiểm soát các xúc cảm của mình - tức là có thể trì hoãn sự thoả mãn những ham muốn của mình và đè nén những xung lực - là cơ sở của mọi sự hoàn thiện Nhận biết các xúc cảm của người khác: Sự đồng cảm, một năng lực khác dựa vào ý thức về bản thân là yếu tố căn bản của trí tuệ quan hệ cá nhân Sự làm chủ những liên hệ con người: Biết giữ những liên hệ tốt với người khác, đó là biết được phàn lớn việc điều khiển các cảm xúc của mình Nhà tâm lý học Goleman lại đưa ra cấu trúc trí tuệ gồm hai thành phần cơ bản là năng lực cá nhân và năng lực xã hội. năng lực cá nhân bao gồm khả năng tự biết mình và tự kiểm soát. Năng lực xã hội gồm khả năng nhận biết các quan hệ xã hội và quản lý điều khiển chúng. Vai trò của trí tuệ cảm xúc trong đời sống con người Phạm vi của trí tuệ xúc cảm vô cùng rộng, nó còn được một số nhà khoa học nói mạnh lên đó là trí tuệ “xã hội”. Tuy nhiên, có thể khái quát thành một số vai trò sau đây của trí tuệ cảm xúc trong đời sống con người. Vai trò của trí tuệ cảm xúc trong việc hình thành hành động Sự tác động qua lại giữa chủ thể với hoàn cảnh mà trong đó cảm xúc là động lực của ứng xử còn tri giác, vận động và trí tuệ là sự cấu trúc hóa của các ứng xử đó. G. Piagie quan niệm mỗi ứng xử bao gồm hai mặt, mặt mang năng lượng (do cảm xúc tạo ra) và mặt nhận thức (là kết quả của trí tuệ). Theo L.X. Vưgotxki, trong tư duy ngôn ngữ, ý không phải điểm tận cùng của quá trình mà đằng sau nó phải là xu hướng, cảm xúc, nhu cầu. Cảm xúc là nhân tố mang năng lượng cho ứng xử, thể hiện ở điều kiện ban đầu của mỗi ứng xử. Bất cứ một ứng xử nào cũng đều bắt nguồn từ cảm xúc. Nếu không có cảm xúc chi phối tác động thì sẽ không tồn tại ứng xử. Ngay cả những ứng xử theo thói quen thì nó cũng xuất phát từ những cảm xúc khác nhau, nhưng vì chúng ta làm đi làm lại, trở thành “thói quen” nên ta thường không nhận ra. Ví dụ như thói quen vào quán kem mỗi khi buồn. Trong hành động này, chính cảm giác buồn đã dẫn đường cho bạn bước vào quán kem, thế nhưng vì nó diễn ra nhiều thế nên bạn không để ý và quan tâm đến lí do vì sao mỗi lần cảm thấy buồn mình lại vào quán kem nữa. Cảm xúc là một trong hai nhân tố chủ yếu hình thành nên hành động, chính vì thế, trí tuệ cảm xúc cũng có một vai trò không nhỏ trong việc hành động. Nếu cảm xúc là nhân tố tạo năng lượng thì trí tuệ cảm xúc là nguồn góc của năng lượng đó. Sự thấu hiểu cảm xúc của mình hay của người khác sẽ hình thành một cảm xúc nhất định trong mỗi chúng ta, sau đó, phát sinh ra một hành động nhất định. Ví dụ, hôm nay bạn cảm thấy rất vui, vì thế, bạn muốn quan tâm đến mọi người.Hoặc như khi bạn thấy cậu bạn trong lớp đột nhiên im lặng, không vui vẻ hoạt bát, một cảm xúc tò mò là quan tâm hình thành và bạn quyết định lại hỏi thăm cậu ấy. Trí tuệ cảm xúc không những là nguồn gốc của việc nảy sinh tình cảm, xuất hiện hành động mà nó còn hướng đạo cho hành động. Chúng ta sẽ tìm hiểu rõ hơn vai trò này của trí tuệ cảm xúc ở phần tiếp theo. Trí tuệ cảm xúc có vai trò thúc đẩy hoặc kìm hãm hoạt động nói chung Cảm xúc ảnh hưởng rất nhiều đến hoạt động thường ngày. Theo Daniel Goleman thì các cảm xúc chỉ đạo trí tuệ, thậm chí nó còn mạnh hơn cả khả năng logic – toán. Trong thực tiễn, cảm xúc tham gia vào hoạt động trí tuệ ở cả hai phương diện: Cảm xúc là động lực thúc đẩy hoặc kìm hãm một hành động nào đó Cảm xúc tích cực có thể là động lực to lớn cho hành động và suy nghĩ của bạn và ngược lại. Mọi hoạt động của chúng ta không đơn thuần chỉ do bộ não điều khiển mà còn có sự chỉ đạo của cảm xúc. Những hoạt động đó hoặc hứng thú, vui vẻ hoặc là chán nản, miễn cưỡng. Chính bởi vậy, trí tuệ cảm xúc có vai trò rất lớn đối với hoạt động trong cuộc sống thường ngày. Không phải tất cả mọi thứ chúng ta đều muốn làm và làm tốt, thế nên, có sự điều chỉnh cảm xúc mới có thể giúp chúng ta cân bằng trong việc sinh hoạt nói chung, trong học tập, làm việc, giải trí…Ví dụ như, bạn bị bạn bè trong lớp chê cười vì làm sai một bài tập rất cơ bản, và bạn cảm thấy rất xấu hổ, từ đó bạn quyết tâm phải đứng thứ nhất môn này. Cảm giác xấu hổ là động lực để bạn học tập. Cảm giác e ngại làm bạn không dám đứng dậy phát biểu trước lớp. Sự thúc đẩy hay kìm hãm một hành động của cảm xúc có thể là tích cực hoặc tiêu cực, chính bởi vậy, cần phải có vai trò của trí tuệ cảm xúc. Sự thấu hiểu cảm xúc và điều chỉnh nó lẽ giúp bạn rất nhiều trong cuộc sống. Không chỉ thấu hiểu cảm xúc của mình, sự đồng cảm với cảm xúc của người khác cũng làm bạn cảm thấy vấn đề trở nên dễ dàng hơn rất nhiều. Một người bạn của bạn bỗng nhiên cư xử rất lạ, nhưng bạn có thể hiểu được lí do và tất nhiên là hiểu lầm giữa hai người sẽ không xảy ra. Cảm xúc hướng đạo cho hành động Vai trò hướng đạo của cảm xúc thể hiện như cảm xúc là yếu tố bên trong của hành động trí tuệ, cảm xúc là tâm thế theo suốt quá trình hành động và nó chi phối các quyết định hành động. Như đã phân tích ở trên, một hành động không đơn thuần chỉ là kết quả hoạt động của trí tuệ mà còn do cảm xúc chi phối. Không có bất cứ một hoạt động hay hành động nào mà thiếu vắng cảm xúc. Cảm xúc chi phối tới các quyết định hành động. Bạn sẽ không bao giờ làm một việc mà không có cảm xúc chi phối cho dù việc đó có hay không có mục đích. Ví dụ, bạn muốn đi chơi thì có thể là do cảm giác hưng phấn, vui vẻ hoặc chán nản cô đơn. Khi vui vẻ bạn muốn đi một chỗ nào đấy đông người, cảnh đẹp để ngắm nhìn cuộc sống hoặc đi mua sắm quần áo, khi chán nản bạn chỉ muốn đến một nơi nào yên tĩnh để suy nghĩ…Cảm xúc làm người hướng đạo cho hành động còn thể hiện ở việc nó ảnh hưởng đến phương thức, mức độ, tính chất và thời gian… của hành động. Bạn thấy vui vì kết quả thi của mình nhưng bạn thân của bạn lại có kết quả thấp hơn nhiều so với bạn thì sự đồng cảm với nỗi buồn của cô ấy làm bạn không thể vui cười trước mặt bạn ấy một cách vô tư được. Trí tuệ cảm xúc có vai trò giúp bạn hành động một cách phù hợp trong từng hoàn cảnh. Vai trò của trí tuệ cảm xúc trong cuộc sống thường ngày Từ vai