Đề tài Quản lý thu chi quỹ BHXH

Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước đối với người lao động nhằm từng bước mở rộng và nâng cao đảm bảo vật chất, góp phần ổn định đời sống cho người lao động khi gặp rủi ro như bị ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thai sẩy, hết tuổi lao động, qua đời. Cùng với sự đổi mới của nền kinh tế đất nước trong thời gian vừa qua , chính sách BHXH cũng được điều chỉnh, thay đổi để phối hợp với sự chuyển đổi của nền kinh tế đất nước, với nguyện vọng của người lao động. Quỹ BHXH là một bộ phận cốt lõi không thể thiếu được và có thể nói nó là vai trò quan trọng nhất trong hoạt động BHXH. Việc quản lý sử dụng quỹ BHXH (thu - chi quỹ BHXH) nó ảnh hưởng trực tiếp tới sự tồn tại và phát triển của quỹ BHXH, ảnh hưởng tới sự ổn định của chính sách BHXH. Vậy vấn đề làm thế nào để có thể nâng cao được hiệu quả trong việc thu -chi quỹ BHXH đây là câu hỏi được đặt ra đối với mỗi nhà kinh tế, những người quan tâm nghiên cứu hoạt động BHXH. Là sinh viên Khoa Bảo hiểm trường Đại học Kinh tế Quốc dân, để đóng góp một phần sức lực của mình cho việc phát triển các chính sách BHXH và sự ổn định Quỹ BHXH mà cụ thể là việc nâng cao hiệu quả của công tác thu - chi quỹ BHXH. Qua bài viết này em xin nêu lên và đóng góp một số ý kiến, một số suy nghĩ của mình trong việc quản lý thu chi quỹ BHXH. Do còn hạn chế về trình độ kiến thức cũng như các tài liệu tham khảo nên chắc chắn còn có nhiều thiếu sót, hạn chế. Em rất mong các thầy côđóng góp ý kiến chỉ bảo những thiếu sót trong bài viết này để các lần viết sau co điều kiện nâng cao chất lượng của bài viết. Cuối cùng em xin chân thành cảm ơn cô giáo Tô Thị Thiên Hương đã tận tình giúp đỡ em trong việc hoàn thành bài viết này đồng thời em xin cảm ơn các thầy cô giáo khác trong các kiến thức cho em trong khi giảng dạy để có thể hoàn thành bài viết này. Một lần nữa em xin chân thành cảm ơn các thầy cô.

doc27 trang | Chia sẻ: ngatran | Lượt xem: 1354 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Đề tài Quản lý thu chi quỹ BHXH, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lêi nãi ®Çu B¶o hiÓm x· héi (BHXH) lµ mét chÝnh s¸ch lín cña §¶ng vµ Nhµ n­íc ®èi víi ng­êi lao ®éng nh»m tõng b­íc më réng vµ n©ng cao ®¶m b¶o vËt chÊt, gãp phÇn æn ®Þnh ®êi sèng cho ng­êi lao ®éng khi gÆp rñi ro nh­ bÞ èm ®au, tai n¹n lao ®éng, bÖnh nghÒ nghiÖp, thai sÈy, hÕt tuæi lao ®éng, qua ®êi. Cïng víi sù ®æi míi cña nÒn kinh tÕ ®Êt n­íc trong thêi gian võa qua , chÝnh s¸ch BHXH còng ®­îc ®iÒu chØnh, thay ®æi ®Ó phèi hîp víi sù chuyÓn ®æi cña nÒn kinh tÕ ®Êt n­íc, víi nguyÖn väng cña ng­êi lao ®éng. Quü BHXH lµ mét bé phËn cèt lâi kh«ng thÓ thiÕu ®­îc vµ cã thÓ nãi nã lµ vai trß quan träng nhÊt trong ho¹t ®éng BHXH. ViÖc qu¶n lý sö dông quü BHXH (thu - chi quü BHXH) nã ¶nh h­ëng trùc tiÕp tíi sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña quü BHXH, ¶nh h­ëng tíi sù æn ®Þnh cña chÝnh s¸ch BHXH. VËy vÊn ®Ò lµm thÕ nµo ®Ó cã thÓ n©ng cao ®­îc hiÖu qu¶ trong viÖc thu -chi quü BHXH ®©y lµ c©u hái ®­îc ®Æt ra ®èi víi mçi nhµ kinh tÕ, nh÷ng ng­êi quan t©m nghiªn cøu ho¹t ®éng BHXH. Lµ sinh viªn Khoa B¶o hiÓm tr­êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n, ®Ó ®ãng gãp mét phÇn søc lùc cña m×nh cho viÖc ph¸t triÓn c¸c chÝnh s¸ch BHXH vµ sù æn ®Þnh Quü BHXH mµ cô thÓ lµ viÖc n©ng cao hiÖu qu¶ cña c«ng t¸c thu - chi quü BHXH. Qua bµi viÕt nµy em xin nªu lªn vµ ®ãng gãp mét sè ý kiÕn, mét sè suy nghÜ cña m×nh trong viÖc qu¶n lý thu chi quü BHXH. Do cßn h¹n chÕ vÒ tr×nh ®é kiÕn thøc còng nh­ c¸c tµi liÖu tham kh¶o nªn ch¾c ch¾n cßn cã nhiÒu thiÕu sãt, h¹n chÕ. Em rÊt mong c¸c thÇy c«®ãng gãp ý kiÕn chØ b¶o nh÷ng thiÕu sãt trong bµi viÕt nµy ®Ó c¸c lÇn viÕt sau co ®iÒu kiÖn n©ng cao chÊt l­îng cña bµi viÕt. Cuèi cïng em xin ch©n thµnh c¶m ¬n c« gi¸o T« ThÞ Thiªn H­¬ng ®· tËn t×nh gióp ®ì em trong viÖc hoµn thµnh bµi viÕt nµy ®ång thêi em xin c¶m ¬n c¸c thÇy c« gi¸o kh¸c trong c¸c kiÕn thøc cho em trong khi gi¶ng d¹y ®Ó cã thÓ hoµn thµnh bµi viÕt nµy. Mét lÇn n÷a em xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c thÇy c«. PhÇn I. Lý luËn chung vÒ BHXH vµ Quü BHXH I. Lý luËn chung vÒ BHXH. B¶o hiÓm x· héi (BHXH)lµ mét trong nh÷ng lo¹i h×nh b¶o hiÓm ra ®êi kh¸ sím vµ ngµy nay ®· ®­îc phæ biÕn ë tÊt c¶ c¸c n­íc trªn thÕ giíi, nã lµ mét trong ba bé phËn cña chÝnh s¸ch b¶o ®¶m x· héi ë mçi quèc gia. B¶o hiÓm x· héi ra ®êi vµ ph¸t triÓn nh»m ®¸p øng nhu cÇu ngµy cµng cao cña ng­êi lao ®éng trong x· héi. ChÝnh v× vËy B¶o hiÓm x· héi cã nh÷ng ®Æc ®iÓm kh¸c biÖt vÒ ®èi t­îng, chøc n¨ng, tÝnh chÊt so víi c¸c lo¹i h×nh b¶o hiÓm kh¸c do tÝnh chÊt cña nã quyÕt ®Þnh. 1. B¶n chÊt cña B¶o hiÓm x· héi Con ng­êi sèng lao ®éng, lµm viÖc nh»m tho¶ m·n c¸c nhu cÇu cña m×nh, tõ c¸c nhu cÇu c¬ b¶n, thiÕt yÕu nh­ ¨n, mÆc, ë, ®i l¹i... §Õn c¸c nhu cÇu cao h¬n nh­ vui ch¬i gi¶i trÝ, cã ®Þa vÞ trong x· héi, ®­îc t«n träng b¶o vÖ... Khi cuéc sèng cµng ph¸t triÓn th× nhu cÇu cña con ng­êi còng ngµy cµng cao h¬n. §Ó tho¶ m·n ®­îc nhu cÇu cña m×nh con ng­êi ph¶i lao ®éng, ph¶i bá søc lao ®éng nh»m nhËn thøc ®­îc nh÷ng g× t­¬ng øng víi søc lao ®éng b¶o ra. VËy kh¶ n¨ng lao ®éng quyÕt ®Þnh ®Õn nhu cÇu sèng vµ ph¸t triÓn cña con ng­êi. Tuy nhiªn trong cuéc sèng kh«ng ph¶i lóc nµo con ng­êi còng gÆp thuËn lîi cã ®­îc mét cuéc sèng æn ®Þnh. Tr¸i l¹i cã rÊt nhiÒu khã kh¨n, bÊt lîi Ýt nhiÒu ngÉu nhiªn ph¸t sinh lµm cho ng­êi ta bÞ gi¶m hoÆc mÊt thu nhËp hoÆc c¸c ®iÒu kiÖn sinh sèng kh¸c. Ch¼ng h¹n bÊt ngê bÞ èm ®au hay bÞ tai n¹n lao ®éng, mÊt viÖc lµm, khi tuæi giµ kh¶ n¨ng lao ®éng vµ kh¶ n¨ng tù phôc vô bÞ suy gi¶m... Khi r¬i vµo tr­êng hîp nµy, c¸c nhu cÇu thiÕt yÕu t rong cuéc sèng kh«ng bÞ gi¶m ®i mµ cßn t¨ng lªn thËm chÝ xuÊt hiÖn mét sè nhu cÇu míi nh­: èm ®au th× cÇn ®­îc kh¸m ch÷a bÖnh, tai n¹n th× cÇn ®­îc ng­êi ch¨m sãc nu«i d­ìng, vÒ h­u th× cÇn ®­îc ®i th¨m b¹n bÌ... Bëi vËy ®Ó ®¶m b¶o æn ®Þnh cuéc sèng cña mçi c¸ nh©n còng nh­ toµn x· héi con ng­êi ®· cã nhiÒu c¸ch kh¸c nhau nh­ t­¬ng trî, gióp ®ì lÉn nhau, vay m­în ®i xin, kªu gäi sù gióp ®ì cña nhµ n­íc. Tuy vËy c¸c h×nh thøc nµy ®Òu mang tÝnh bÞ ®éng vµ kh«ng ch¾c ch¾n. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng lu«n tån t¹i hai lùc l­îng ®ã lµ nh÷ng ng­êi lao ®éng vµ giíi chñ (nh÷ng ng­êi thuª lao ®éng). Nh÷ng ng­êi lao ®éng b¸n søc lao ®éng vµ nhËn ®­îc tiÒn c«ng tõ giíi chñ. Ban ®Çu nh÷ng ng­êi lao ®éng chØ nhËn ®­îc tiÒn c«ng vµ tù ®èi phã víi nh÷ng rñi cuéc sèng còng nh­ trong lao ®éng cña hä. VÒ sau do sù ®oµn kÕt ®Êu tranh cña nh÷ng ng­êi lao ®éng mµ giíi chñ buéc ph¶i chÞu mét phÇn tr¸ch nhiÖm vÒ nh÷ng rñi ro trong lao ®éng vµ cuéc sèng cña ng­êi lao ®éng. M©u thuÉn gi÷a chñ vµ thî ph¸t sinh do kho¶n tiÒn chi tr¶ cho viÖc nµy ngµy cµng lín vµ do sù kh«ng chi tr¶ cña giíi chñ, ®iÒu nµy ®· ¶nh h­ëng tíi sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña x· héi. V× vËy nhµ n­íc ®· ph¶i ®øng ra can thiÖp gi¶i quyÕt ®iÒu hoµ m©u thuÉn nµy. Nhµ n­íc b¾t buéc c¶ giíi chñ vµ thî ph¶i nép mét kho¶n tiÒn nhÊt ®Þnh ®Ó chi tr¶ cho c¸c rñi ro trong cuéc sèng cña ng­êi lao ®éng. V× vËy mét nguån quü ®· ®­îc thµnh lËp tõ giíi chñ vµ thî ®Ó chi tr¶ cho viÖc nµy. Theo thêi gian cïng víi sù tiÕn bé cña x· héi lùc l­îng lao ®éng ngµy cµng ®«ng, s¶n xuÊt cµng ph¸t triÓn th× nguån quü ngµy cµng lín m¹nh ®¶m b¶o æn ®Þnh cuéc sèng cho ng­êi lao ®éng vµ gia ®×nh hä, ng­êi lao ®éng tõ ®ã yªn t©m h¨ng h¸i s¶n xuÊt ra nhiÒu cña c¶i cho x· héi vµ giíi chñ còng cã lîi tõ viÖc nµy. MÆt kh¸c cïng víi sù ph¸t triÓn cña x· héi, cïng víi sù lín m¹nh cña ng©n quü, ph¹m vi b¶o ®¶m cho ng­êi lao ®éng ngµy cµng réng h¬n vµ chÊt l­îng cña viÖc b¶o ®¶m cho ng­êi lao ®éng còng ngµy cµng ®­îc tèt h¬n. Nh­ vËy B¶o hiÓm x· héi lµ sù ®¶m b¶o thay thÕ hoÆc bï ®¾p mét phÇn thu nhËp cho ng­êi lao ®éng khi hä gÆp ph¶i nh÷ng biÕn cè lµm gi¶m hoÆc mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng, mÊt viÖc lµm trªn c¬ së h×nh thµnh vµ sö dông mét quü tiÒn tÖ tËp trung nh»m b¶o ®¶m ®êi sèng cho ng­êi lao ®éng vµ gia ®×nh hä gãp phÇn b¶o ®¶m an toµn x· héi. Tõ ®©y ta cã thÓ nªu ra b¶n chÊt cña B¶o hiÓm x· héi ®ã lµ: - B¶o hiÓm x· héi lµ nhu cÇu kh¸ch quan, ®a d¹ng, phøc t¹p cña x· héi, nhÊt lµ trong x· héi mµ s¶n xuÊt hµng ho¸ ho¹t ®éng theo c¬ chÕ thÞ tr­êng, mèi quan hÖ thuª m­ín lao ®éng ph¸t triÓn tíi mét møc ®é nµo ®ã. Kinh tÕ cµng ph¸t triÓn th× B¶o hiÓm x· héi cµng ®a d¹ng vµ hoµn thiÖn. - Mèi quan hÖ gi÷a c¸c bªn trong B¶o hiÓm x· héi ph¸t sinh trªn c¬ së quan hÖ lao ®éng diÔn ra gi÷a 3 bªn: bªn tham gia BHXH (ng­êi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng), bªn BHXH (c¬ quan nhËn nhiÖm vô BHXH), bªn ®­îc BHXH (ng­êi lao ®éng vµ gia ®×nh hä). - Nh÷ng biÕn cè lµm gi¶m hoÆc mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng, mÊt viÖc lµm trong B¶o hiÓm x· héi cã thÓ lµ rñi ro ngÉu nhiªn tr¸i víi ý muèn cña con ng­êi nh­: èm ®au, tai n¹n lao ®éng, bÖnh nghÒ nghiÖp. HoÆc kh«ng hoµn toµn ngÉu nhiªn nh­ tuæi giµ, thai s¶n... §ång thêi cã thÓ x¶y ra ë trong hoÆc ngoµi qu¸ tr×nh lao ®éng. - PhÇn thu nhËp bÞ mÊt ®i bÞ gi¶m cña ng­êi lao ®éng ®­îc thay thÕ, bï ®¾p tõ nguån quü BHXH. Nguån nµy do bªn tham gia ®ãng gãp lµ chñ yÕu cßn l¹i do nhµ n­íc bï thiÕu. - Môc tiªu cña BHXH lµ nh»m tho¶ m·n nh÷ng nhu cÇu thiÕt yÕu cña ng­êi lao ®éng trong tr­êng hîp bÞ gi¶m hoÆc mÊt thu nhËp, mÊt viÖc lµm. Môc tiªu nµy ®­îc tæ chøc lao ®éng quèc tÕ (ILO) cô thÓ ho¸ nh­ sau: + §Òn bï cho ng­êi lao ®éng nh÷ng kho¶ng thu nhËp bÞ mÊt ®Ó ®¶m b¶o nhu cÇu sinh sèng thiÕt yÕu cña hä. + Ch¨m sãc søc khoÎ vµ chèng bÖnh tËt. + X©y dùng ®iÒu kiÖn sèng ®¸p øng c¸c nhu cÇu cña d©n c­ vµ c¸c nhu cÇu ®Æc biÖt cña ng­êi giµ, ng­êi tµn tËt & trÎ em. Víi nh÷ng môc tiªu trªn BHXH ®· trë thµnh mét trong nh÷ng quyÒn con ng­êi vµ ®­îc §¹i héi ®ång Liªn Hîp Quèc thõa nhËn ghi vµo tuyªn ng«n nh©n quyÒn ngµy 10/12/48 r»ng: “TÊt c¶ mäi ng­êi víi t­ c¸ch lµ thµnh viªn cña x· héi cã quyÒn ®­îc h­ëng BHXH, quyÒn ®ã ®Æt c¬ së trªn sù tho¶ m·n c¸c quyÒn vÒ kinh tÕ, x· héi, v¨n ho¸ nhu cÇu cho nh©n c¸ch vµ sù tù do ph¸t triÓn cña con ng­êi”. 2. §èi t­îng, chøc n¨ng vµ tÝnh chÊt cña B¶o hiÓm x· héi. a. §èi t­îng cña B¶o hiÓm x· héi. MÆc dï ra ®êi ®· rÊt l©u nh­ng ®èi t­îng cña BHXH cßn cã nhiÒu quan ®iÓm ch­a thèng nhÊt dÉn ®Õn sù nhÇm lÉn gi÷a ®èi t­îng cña BHXH víi ®èi t­îng tham gia BHXH. Nh­ ®· ph©n tÝch ë trªn, B¶o hiÓm x· héi lµ viÖc lËp ra mét nguån ng©n quü nh»m ®¶m b¶o bï ®¾p cho kho¶n thu nhËp bÞ gi¶m hoÆc mÊt ®i cña ng­êi lao ®éng do hä bÞ mÊt hoÆc gi¶m kh¶ n¨ng lao ®éng, bÞ mÊt viÖc lµm, do èm ®au bÖnh tËt, tai n¹n, tuæi giµ... v× vËy ®èi t­îng cña BHXH chÝnh lµ phÇn thu nhËp bÞ mÊt ®i hay gi¶m ®i do sù rñi ro mµ hä gÆp ph¶i trong cuéc sèng lµm gi¶m hoÆc mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng, mÊt viÖc lµm. §èi t­îng tham gia BHXH ®ã lµ ng­êi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng, tuú theo ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn kinh tÕ cña tõng thêi kú mµ ®èi t­îng tham gia cã thÓ lµ tÊt c¶ hoÆc mét bé phËn ng­êi lao ®éng nh­ng nh×n chung th× khi kinh tÕ cµng ph¸t triÓn th× ®èi t­îng tham gia cµng ®­îc më réng nhiÒu bé phËn ng­êi lao ®éng kh¸c. b. Chøc n¨ng cña BHXH. - B¶o ®¶m æn ®Þnh ®êi sèng kinh tÕ cho ng­êi lao ®éng vµ gia ®×nh hä khi ng­êi lao ®éng gÆp khã kh¨n do mÊt viÖc lµm, mÊt hoÆc gi¶m thu nhËp. §©y lµ chøc n¨ng c¬ b¶n nhÊt cña BHXH, nã quyÕt ®Þnh nhiÖm vô, tÝnh chÊt vµ c¶ c¬ chÕ tæ chøc ho¹t ®éng cña BHXH. - TiÕn hµnh ph©n phèi vµ ph©n phèi l¹i thu nhËp gi÷a nh÷ng ng­êi tham gia BHXH. Nh÷ng ng­êi tham gia BHXH ®ãng gãp vµo quü BHXH ®Ó bï ®¾p cho nh÷ng ng­êi lao ®éng gÆp rñi ro bÞ gi¶m hoÆc mÊt thu nhËp, qu¸ tr×nh nµy ®· tiÕn hµnh ph©n phèi l¹i thu nhËp gi÷a ng­êi giµu - ng­êi nghÌo, ng­êi khoÎ m¹nh - ng­êi èm ®au, ng­êi trÎ - ng­êi giµ... Thùc hiÖn chøc n¨ng nµy BHXH ®· gãp phÇn thùc hiÖn c«ng b»ng x· héi. - Gãp phÇn kÝch thÝch ng­êi lao ®éng h¨ng h¸i lao ®éng s¶n xuÊt n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng do cuéc sèng cu¶ hä ®· ®­îc ®¶m b¶o, hä kh«ng cßn ph¶i lo l¾ng vÒ cuéc sèng cña hä khi rñi ro x¶y ®Õn víi hä bÊt kú lóc nµo tõ ®ã khiÕn hä tËp trung vµo viÖc lao ®éng s¶n xuÊt. Chøc n¨ng nµy biÓu hiÖn nh­ mét ®ßn bÈy kinh tÕ kÝch thÝch ng­êi lao ®éng n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng c¸ nh©n vµ kÐo theo lµ n¨ng suÊt lao ®éng x· héi. - G¾n bã lîi Ých gi÷a ng­êi lao ®éng víi ng­êi sö dông lao ®éng, gi÷a ng­êi lao ®éng víi nhµ n­íc gãp phÇn ®¶m b¶o an toµn cho x· héi. Do gi÷a ng­êi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng lu«n tån t¹i m©u thuÉn vÒ tiÒn l­¬ng, thêi gian lao ®éng, an toµn lao ®éng... BHXH ra ®êi gãp phÇn ®iÒu hoµ m©u thuÉn gi÷a hä. Nhµ n­íc th«ng qua viÖc chi BHXH æn ®Þnh ®êi sèng cho mäi ng­êi lao ®éng, æn ®Þnh x· héi. c. TÝnh chÊt cña BHXH. - TÝnh tÊt yÕu kh¸ch quan trong ®êi sèng x· héi. Nh­ ®· ph©n tÝch ë trªn rñi ro x©y ®Õn víi cuéc sèng cña ng­êi lao ®éng kh«ng hoµn toµn do ng­êi lao ®éng g¸nh chÞu mµ nã ¶nh h­ëng tíi ng­êi sö dông lao ®éng, tíi toµn x· héi, nã g©y ra m©u thuÉn gi÷a ng­êi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng lµm gi¶m n¨ng suÊt lao ®éng, mÊt æn ®Þnh x· héi. Buéc nhµ n­íc ph¶i can thiÖp th«ng qua BHXH v× vËy BHXH ra ®êi mang tÝnh tÊt yÕu kh¸ch quan. - BHXH cã tÝnh ngÉu nhiªn ph¸t sinh kh«ng ®Òu theo kh«ng gian vµ vµ thêi gian. §iÒu nµy nµy thÓ hiÖn râ trong néi dung c¬ b¶n cña BHXH, tõ thêi ®iÓm triÓn khai BHXH, ng­êi tham gia BHXH, møc ®ãng gãp. Tõ viÖc rñi ro ph¸t sinh theo kh«ng gian, thêi gian ®Õn møc trî cÊp cho tõng chÕ ®é, tõng ®èi t­îng. - BHXH võa cã tÝnh kinh tÕ, võa cã tÝnh x· héi ®ång thêi cã tÝnh dÞch vô, tÝnh kinh tÕ ®­îc thÓ hiÖn qua viÖc h×nh thµnh vµ sö dông quü BHXH sao cho hîp lý, cã hiÖu qu¶ nhÊt. TÝnh x· héi ®­îc thÓ hiÖn BHXH ®­îc sö dông nh»m b¶o ®¶m æn ®Þnh cho nh÷ng ng­êi lao ®éng vµ gia ®×nh hä. BHXH thÓ hiÖn tÝnh dÞch vô cña nã th«ng qua ho¹t ®éng dÞch vô tµi chÝnh. (Th«ng qua nguån vèn nhµn rçi). 3. Nh÷ng quan ®iÓm c¬ b¶n vÒ BHXH. HiÖn nay cã 5 quan ®iÓm vÒ BHXH nh­ sau: - BHXH lµ mét trong nh÷ng chÝnh s¸ch x· héi c¬ b¶n nhÊt cña mçi quèc gia, nã thÓ hiÖn tr×nh ®é v¨n minh, tiÒm lùc vµ søc m¹nh kinh tÕ, kh¶ n¨ng tæ chøc vµ qu¶n lý cña mçi quèc gia. - Mäi ng­êi lao ®éng trong x· héi ®Òu cã quyÒn b×nh ®¼ng tr­íc BHXH kh«ng ph©n biÖt giíi tÝnh, d©n téc, t«n gi¸o, nghÒ nghiÖp. - Ng­êi sö dông lao ®éng ph¶i cã nghÜa vô vµ tr¸ch nhiÖm BHXH ®èi víi ng­êi mµ hä sö dông. + Hä ph¶i ®ãng gãp vµo quü BHXH 1 kho¶n tiÒn nhÊt ®Þnh so víi tæng quü l­¬ng. + Hä ph¶i thùc hiÖn ®Çy ®ñ c¸c chÕ ®é BHXH ®èi víi nh÷ng ng­êi lao ®éng mµ m×nh sö dông. - C¸c møc h­ëng BHXH phô thuéc vµo 5 yÕu tè sau: + T×nh tr¹ng søc khoÎ, th­¬ng tËt th«ng qua gi¸m ®Þnh y khoa. + Ngµnh nghÒ c«ng t¸c cña ng­êi lao ®éng + Thêi gian c«ng t¸c vµ tiÒn l­¬ng cña ng­êi lao ®éng + Møc ®ãng gãp BHXH vµ thêi gian ®ãng gãp + Tuæi thä b×nh qu©n cña mçi quèc gia. + §iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi cña ®Êt n­íc qua tõng thêi kú. - Nhµ n­íc thèng nhÊt qu¶n lý sù nghiÖp BHXH tõ viÖc ban hµnh c¸c chÝnh s¸ch vµ tæ chøc bé m¸y thùc hiÖn c¸c chÝnh s¸ch BHXH. II. Quü b¶o hiÓm x· héi, nguån h×nh thµnh vµ sö dông quü BHXH. 1. Nguån h×nh thµnh quü BHXH. Quü BHXH lµ quü tµi chÝnh ®éc lËp, tËp trung n»m ngoµi ng©n s¸ch nhµ n­íc. Quü BHXH ®­îc h×nh thµnh chñ yÕu tõ c¸c nguån sau ®©y: - Ng­êi lao ®éng ®ãng gãp - Ng­êi sö dông ®ãng gãp - Nhµ n­íc bï thiÕu - C¸c nguån thu kh¸c (tõ c¸c c¸ nh©n vµ c¸c tæ chøc tõ thiÖn ñng hé, l·i ®Çu t­ vèn nhµn rçi). PhÇn lín c¸c n­íc trªn thÕ giíi, quü BHXH ®Òu ®­îc h×nh thµnh tõ c¸c nguån nªu trªn, së dÜ nh­ vËy bëi c¸c lý do: - Ng­êi lao ®éng ®ãng gãp mét phÇn vµo quü BHXH biÓu hiÖn sù g¸nh chÞu trùc tiÕp rñi ro cña chÝnh m×nh mÆt kh¸c nã cã ý nghÜa rµng buéc nghÜa vô vµ quyÒn lîi cña hä mét c¸ch chÆt chÏ. - Ng­êi sö dông lao ®éng ®ãng gãp mét phÇn quü BHXH cho ng­êi lao ®éng mét mÆt sÏ tr¸nh ®­îc nh÷ng thiÖt h¹i to lín nh­ ®×nh trÖ s¶n xuÊt, ®µo t¹o l¹i lao ®éng khi cã rñi ro x¶y ra ®èi víi ng­êi lao ®éng mÆt kh¸c nã gi¶m bít ®i sù c¨ng th¼ng trong mèi quan hÖ vèn chøa ®ùng ®Çy nh÷ng m©u thuÉn, tranh chÊp gi÷a chñ vµ thî. - Nhµ n­íc tham gia ®ãng gãp mét phÇn vµo quü BHXH trªn c­¬ng vÞ cña ng­êi qu¶n lý x· héi vÒ mäi mÆt víi môc ®Ých ph¸t triÓn kinh tÕ æn ®Þnh x· héi. Do mèi quan hÖ gi÷a chñ - thî cã chøa nhiÒu m©u thuÉn mµ hai bªn kh«ng thÓ tù gi¶i quyÕt ®­îc. Nhµ n­íc buéc ph¶i tham gia nh»m ®iÒu hoµ mäi m©u thuÉn cña hai bªn th«ng qua hÖ thèng c¸c chÝnh s¸ch, ph¸p luËt. Kh«ng chØ cã nh­ vËy nhµ n­íc cßn hç trî thªm vµo quü BHXH gióp cho ho¹t ®éng BHXH ®­îc æn ®Þnh. Ph­¬ng thøc ®ãng gãp BHXH cña ng­êi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng hiÖn nay vÉn cßn tån t¹i hai quan ®iÓm. Quan ®iÓm thø nhÊt: lµ ph¶i c¨n cø vµo møc l­¬ng c¸ nh©n vµ quü l­¬ng cña c¬ quan, doanh nghiÖp. Quan ®iÓm thø hai: Ph¶i c¨n cø vµo thu nhËp c¬ b¶n cña ng­êi lao ®éng ®­îc c©n ®èi chung trong toµn bé nÒn kinh tÕ ®Ó x¸c ®Þnh møc ®ãng gãp BHXH. Møc ®ãng gãp BHXH, mét sè n­íc quy ®Þnh ng­êi sö dông lao ®éng ph¶i chÞu toµn bé chi phÝ cho chÕ ®é tai n¹n lao ®éng. ChÝnh phñ tr¶ chi phÝ y tÕ vµ trî cÊp gia ®×nh, c¸c chÕ ®é cßn l¹i do c¶ ng­êi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng ®ãng gãp mçi bªn mét phÇn nh­ nhau. Mét sè n­íc kh¸c l¹i quy ®Þnh, chÝnh phñ bï thiÕu, cho quü BHXH hoÆc chÞu toµn bé chi phÝ qu¶n lý BHXH... 2. Môc ®Ých sö dông quü BHXH. Quü BHXH ®­îc sö dông chñ yÕu cho 2 môc ®Ých sau: - Chi tr¶ vµo trî cÊp cho c¸c chÕ ®é BHXH. - Chi phÝ cho sù nghiÖp qu¶n lý BHXH ë c¸c cÊp c¸c ngµnh. Trong c«ng ­íc quèc tÕ Gi¬ nev¬ sè 102 th¸ng 6 n¨m 1952 BHXH bao gåm mét hÖ thèng 9 chÕ ®é sau: 1. Ch¨m sãc y tÕ (thùc chÊt lµ BHYT) 2. Trî cÊp èm ®au 3. Trî cÊp thÊt nghiÖp 4. Trî cÊp tai n¹n lao ®éng vµ bÖnh nghÒ nghiÖp. 5. Trî cÊp tuæi giµ 6. Trî cÊp gia ®×nh 7. Trî cÊp sinh ®Î 8. Trî cÊp khi tµn phÕ. 9. Trî cÊp cho ng­êi cßn sèng. Quü BHXH ®­îc sö dông chñ yÕu vµo viÖc trî cÊp cho c¸c chÕ ®é trªn. Tuú theo ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi mµ c¸c n­íc tham gia c«ng ­íc quèc tÕ Gi¬nev¬ cã tham gia ®Çy ®ñ c¸c chÕ ®é nªu trªn hay kh«ng. Theo sè liÖu thèng kª n¨m 1996. Trªn thÕ giíi cã 34 n­íc thùc hiÖn ®ñ 9 chÕ ®é, 34 n­íc cßn thiÕu chÕ ®é 3, 62 n­íc ch­a thùc hiÖn chÕ ®é 3 vµ 6. Tuy nhiªn trong ®ã cã mét sè chÕ ®é quan träng mµ khi x©y dùng c¸c chÝnh s¸ch BHXH c¸c quèc gia ®Òu ph¶i ®Ò cËp tíi ®ã lµ: trî cÊp thai s¶n, trî cÊp èm ®au, trî cÊp tai n¹n lao ®éng vµ bÖnh nghÒ nghiÖp, trî cÊp tuæi giµ, trî cÊp cho ng­êi cßn sèng. HÖ thèng c¸c chÕ ®é BHXH cã nh÷ng ®Æc ®iÓm chñ yÕu sau ®©y: + C¸c chÕ ®é ®­îc x©y dùng theo luËt ph¸p cña mçi n­íc. + HÖ thèng c¸c chÕ ®é mang tÝnh chÊt chia xÎ rñi ro, chia xÎ tµi chÝnh. + Mçi chÕ ®é ®­îc chi tr¶ ®Òu c¨n cø chñ yÕu vµo møc ®ãng gãp cña c¸c bªn tham gia BHXH. + PhÇn lín c¸c chÕ ®é lµ chi tr¶ ®Þnh kú. + §ång tiÒn ®­îc sö dông lµm ph­¬ng tiÖn chi tr¶ vµ thanh quyÓt to¸n. + Chi tr¶ BHXH nh­ lµ quyÒn lîi cña mçi chÕ ®é BHXH. + Møc chi tr¶ cßn phô thuéc vµo quü dù tr÷. NÕu quü dù tr÷ ®­îc ®Çu t­ cã hiÖu qu¶ vµ an toµn th× møc chi tr¶ sÏ cao vµ æn ®Þnh. + C¸c chÕ ®é BHXH cÇn ph¶i ®­îc ®iÒu chØnh ®Þnh kú ®Ó ph¶n ¸nh hÕt sù thay ®æi cña ®iÒu kiÖn kinh tÕ x· héi. Ngoµi viÖc chi tr¶ trî cÊp theo c¸c chÕ ®é BHXH quü BHXH cßn ®­îc chi cho qu¶n lý nh­: tiÒn l­¬ng cho c¸n bé c«ng nh©n viªn lµm viÖc trong hÖ thèng BHXH. KhÊu hao TSC§, v¨n phßng phÈm vµ mét sè kho¶n chi kh¸c. PhÇn quü nhµn rçi ph¶i ®­îc ®em ®Çu t­ sinh lêi nh»m b¶o toµn vµ t¨ng tr­ëng nguån quü. Qu¸ tr×nh ®Çu t­ ph¶i ®¶m b¶o nguyªn t¾c an toµn, cã lîi nhuËn, cã kh¶ n¨ng thanh to¸n vµ ®¶m b¶o lîi Ých kinh tÕ x· héi. PhÇn II. Quü b¶o hiÓm x· héi ViÖt Nam thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p I. Kh¸i qu¸t t×nh h×nh BHXH ViÖt Nam trong thêi gian qua. 1. B¶o hiÓm x· héi ViÖt Nam tr­íc N§ 43CP - 1993. Nh×n l¹i lÞch sö BHXH ViÖt Nam, ë n­íc ta BHXH ®· cã tõ tr­íc c¸ch m¹ng th¸ng 8 - 1945. Khi ®ã ®Ó cñng cè ®Þa vÞ cña m×nh thùc d©n Ph¸p ®· thùc hiÖn mét sè chÕ ®é BHXH cho nh÷ng ng­êi ViÖt Nam lµm viÖc trong bé m¸y cai trÞ cña hä. Sau c¸ch m¹ng th¸ng 8, Nhµ n­íc ViÖt Nam d©n chñ céng hoµ ra ®êi, nhµ n­íc ta ®· ban hµnh mét sè v¨n b¶n ph¸p luËt vÒ BHXH cã thÓ nªu mét sè v¨n b¶n sau: S¾c lÖnh 54/SL ngµy 1/11/1945 quy ®Þnh mét sè ®iÒu kiÖn cho c«ng chøc nghØ h­u. S¾c lÖnh 105/SL ngµy 14/6/1946 quy ®Þnh viÖc cÊp h­u bæng cho c«ng chøc. Hai s¾c lÖnh nµy chØ râ ®Ó ®­îc h­ëng h­u bæng, c«ng chøc nhµ n­íc ph¶i ®ãng vµo quü h­u ®ång thêi Nhµ n­íc còng ph¶i cã tr¸ch nhiÖm ®ãng thªm cho c«ng chøc trong quü h­u bæng. S¾c lÖnh 76/8L ngµy 20/5/1950 Ngoµi chÕ ®é trî cÊp h­u trÝ ®· quy ®Þnh cô thÓ h¬n chÕ ®é thai s¶n, ch¨m sãc y tÕ, tai n¹n lao ®éng vµ chÕ ®é tö tuÊt ®èi víi c«ng chøc. Cã thÓ nãi ®©y lµ v¨n b¶n ph¸p luËt cã ý nghÜa nhÊt vÒ BHXH ë n­íc ta sau ngµy ®éc lËp vµ lµ c¬ së ®Ó ban hµnh ®iÒu lÖ BHXH sau nµy. S¾c lÖnh 29/SL ngµy 12/3/1947 vµ s¾c lÖnh 77/SL ngµy 22/5/1950 quy ®Þnh c¸c chÕ ®é èm ®au, thai s¶n, TNL§, h­u trÝ, tö tuÊt ®èi víi c«ng nh©n. Tuy nhiªn do hoµn c¶nh chiÕn tranh, c¸c s¾c lÖnh trªn kh«ng ®­îc thùc hiÖn ®Çy ®ñ, nh­ng cã thÓ nãi qua c¸c v¨n b¶n nµy ®· thÓ hiÖn sù quan t©m cña §¶ng, Nhµ n­íc vµ B¸c Hå ®èi víi ng­êi lao ®éng. VÒ mÆt v¨n b¶n ph¸p luËt th× ®©y lµ nh÷ng v¨n b¶n ®Çu tiªn vÒ BHXH ë n­íc ta. Sau gi¶i phãng miÒn B¾c, trªn c¬ së hiÕn ph¸p 1959 cïng víi c¸c chÝnh s¸ch kh¸c, Nhµ n­íc ®· ban hµnh ®iÒu lÖ BHXH cho c«ng nh©n viªn chøc kÌm theo nghÞ ®Þnh 218/CP ngµy 27/12/1961. Theo ®iÒu lÖ nµy, trong hÖ thèng BHXH ë n­íc ta cã 6 chÕ ®é ®ã lµ: èm ®au, thai s¶n, tai n¹n lao ®éng vµ bÖnh nghÒ nghiÖp, mÊt søc lao ®éng, h­u trÝ vµ tö tuÊt. §©y lµ v¨n b¶n ph¸p luËt hoµn chØnh nhÊt ë n­íc ta vÒ BHXH lóc bÊy giê. HÖ thèng BHXH cã nh÷ng ®Æc ®iÓm sau ®©y: + §èi t­îng ®­îc h­ëng BHXH vµ CNVC Nhµ n­íc vµ lùc l­îng vò trang. + §èi t­îng h­ëng BHXH kh«ng ph¶i ®ãng phÝ BHXH. Chi BHXH chñ yÕu do ng©n s¸ch Nhµ n­íc ®¶m b¶o mét sè phÇn do sù nép nghÜa vô cña c¸c doanh nghiÖp. V× vËy kh«ng tån t¹i quü BHXH n»m ngoµi ng©n s¸ch nhµ n­íc. + ChÝnh s¸ch BHXH g¾n chÆt víi chÝnh s¸ch tiÒn l­¬ng vµ ®an xen víi c¸c chÝnh s¸ch x· héi kh¸c. + NhiÒu c¬ quan cïng tham gia qu¶n lý vµ thùc hiÖn BHXH (Bé Lao ®éng, c«ng ®oµn, Bé Tµi chÝnh...). ChÝnh s¸ch BHXH thùc hiÖn trong thêi kú ®· phï hîp víi c¬ chÕ tËp trung bao cÊp trong ®iÒu kiÖn ®Êt n­íc cã chiÕn tranh lóc bÊy giê vµ ®· ph¸t huy ®­îc t¸c dông. Trong suèt nh÷ng n¨m th¸ng kh¸ng chiÕn chèng qu©n x©m l­îc, chÝnh s¸ch BHXH ®· gãp phÇn æn ®Þnh ®êi sèng cho c«ng nh©n viªn chøc, qu©n nh©n vµ gia ®×nh hä gãp phÇn ®éng viªn søc ng­êi, søc cña cho sù th¾ng lîi cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng qu©n
Tài liệu liên quan