Tiểu luận Thực trạng thu hút và sử dụng nguồn vốn ODA tại Việt Nam

Vốn luôn được coi là một trong những nhân tố quyết định cho quá trình sản xuất kinh doanh và tăng trưởng kinh tế của các quốc gia. Đặc biệt là để đạt tăng trưởng kinh tế cao, vấn đề tạo nguồn vốn và sử dụng nó một cách có hiệu quả càng trở nên cần thiết đối với tất cả các quốc gia muốn trở thành nước công nghiệp hoá với thời gian ngắn nhất. Công cuộc cải cách kinh tế của Việt Nam đã qua một chặng đường hơn 10 năm. Nền kinh tế đã thu được những kết quả đáng khả quan như tốc độ tăng trưởng nhanh, lạm phát ở mức có thể kiểm soát được, nhưng để duy trì tốc độ tăng trưởng như vậy thì nhu cầu về vốn đầu tư là rất lớn. Trong khi đó nền kinh tế nước ta lại có xuất phát điểm thấp, nghèo nàn, lạc hậu nên nguồn vốn trong nước không thể đáp ứng hết nhu cầu về vốn đầu tư đó. Vì vậy, nguồn vốn đầu tư nước ngoài nói chung và nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) nói riêng là rất quan trọng. Nguồn vốn ODA đã góp phần đáng kể vào việc đạt được những thành tựu kinh tế xã hội của đất nước. Để có thể thu hút và sử dụng có hiệu quả nguồn ODA trong phát triển kinh tế - xã hội cần có những biện pháp cụ thể và toàn diện. Em xin trình bày một số hiểu biết của em về ODA trong bài này.

doc27 trang | Chia sẻ: oanhnt | Lượt xem: 2061 | Lượt tải: 4download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Tiểu luận Thực trạng thu hút và sử dụng nguồn vốn ODA tại Việt Nam, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lêi nãi ®Çu Vèn lu«n ®­îc coi lµ mét trong nh÷ng nh©n tè quyÕt ®Þnh cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh vµ t¨ng tr­ëng kinh tÕ cña c¸c quèc gia. §Æc biÖt lµ ®Ó ®¹t t¨ng tr­ëng kinh tÕ cao, vÊn ®Ò t¹o nguån vèn vµ sö dông nã mét c¸ch cã hiÖu qu¶ cµng trë nªn cÇn thiÕt ®èi víi tÊt c¶ c¸c quèc gia muèn trë thµnh n­íc c«ng nghiÖp ho¸ víi thêi gian ng¾n nhÊt. C«ng cuéc c¶i c¸ch kinh tÕ cña ViÖt Nam ®· qua mét chÆng ®­êng h¬n 10 n¨m. NÒn kinh tÕ ®· thu ®­îc nh÷ng kÕt qu¶ ®¸ng kh¶ quan nh­ tèc ®é t¨ng tr­ëng nhanh, l¹m ph¸t ë møc cã thÓ kiÓm so¸t ®­îc, nh­ng ®Ó duy tr× tèc ®é t¨ng tr­ëng nh­ vËy th× nhu cÇu vÒ vèn ®Çu t­ lµ rÊt lín. Trong khi ®ã nÒn kinh tÕ n­íc ta l¹i cã xuÊt ph¸t ®iÓm thÊp, nghÌo nµn, l¹c hËu nªn nguån vèn trong n­íc kh«ng thÓ ®¸p øng hÕt nhu cÇu vÒ vèn ®Çu t­ ®ã. V× vËy, nguån vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi nãi chung vµ nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) nãi riªng lµ rÊt quan träng. Nguån vèn ODA ®· gãp phÇn ®¸ng kÓ vµo viÖc ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh tùu kinh tÕ x· héi cña ®Êt n­íc. §Ó cã thÓ thu hót vµ sö dông cã hiÖu qu¶ nguån ODA trong ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cÇn cã nh÷ng biÖn ph¸p cô thÓ vµ toµn diÖn. Em xin tr×nh bµy mét sè hiÓu biÕt cña em vÒ ODA trong bµi nµy. Ch­¬ng I Tæng quan vÒ nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA). I. Kh¸i niÖm chung vÒ ODA. 1. Kh¸i niÖm. Theo c¸ch hiÓu chung nhÊt, ODA lµ tÊt c¶ c¸c kho¶n hç trî kh«ng hoµn l¹i vµ c¸c kho¶n tÝn dông ­u ®·i (cho vay dµi h¹n vµ l·i suÊt thÊp cña c¸c ChÝnh phñ, c¸c tæ chøc thuéc hÖ thèng LiÖp hîp quèc, c¸c tæ chøc phi ChÝnh phñ (NGO), c¸c tæ chøc tµi chÝnh quèc tÕ (IMF, ADB, WB...) giµnh cho c¸c n­íc nhËn viÖn trî. ODA ®­îc thùc hiÖn th«ng qua viÖc cung cÊp tõ phÝa c¸c nhµ tµi trî c¸c kho¶n viÖn trî kh«ng hoµn l¹i, vay ­u ®·i vÒ l·i suÊt vµ thêi h¹n thanh to¸n (theo ®Þnh nghÜa cña OECD, nÕu ODA lµ kho¶n vay ­u ®·i th× yÕu tè cho kh«ng ph¶i ®¹t 25% trë lªn). VÒ thùc chÊt, ODA lµ sù chuyÓn giao mét phÇn GNP tõ bªn ngoµi vµo mét quèc gia, do vËy ODA ®­îc coi lµ mét nguån lùc tõ bªn ngoµi. ODA cã c¸c h×nh thøc sau: Hç trî c¸n c©n thanh to¸n: Th­êng lµ tµi trî trùc tiÕp (chuyÓn giao tiÒn tÖ. Nh­ng ®«i khi l¹i lµ hiÖn vËt (hç trî hµng ho¸) nh­ hç trî nhËp khÈu b»ng hµng hoÆc vËn chuyÓn hµng ho¸ vµo trong n­íc qua h×nh thøc hç trî c¸n c©n thanh to¸n hoÆc cã thÓ chuyÓn ho¸ thµnh hç trî ng©n s¸ch. TÝn dông th­¬ng m¹i: Víi c¸c ®iÒu kho¶n "mÒm" (l·i suÊt thÊp, h¹n tr¶ dµi) trªn thùc tÕ lµ mét d¹ng hç trî hµng ho¸ cã rµng buéc. ViÖn trî ch­¬ng tr×nh (gäi t¾t lµ viÖn trî phi dù ¸n): lµ viÖn trî khi ®¹t ®­îc mét hiÖp ®Þnh víi ®èi t¸c viÖn trî nh»m cung cÊp mét khèi l­îng ODA cho mét môc ®Ých tæng qu¸t víi thêi h¹n nhÊt ®Þnh, mµ kh«ng x¸c ®Þnh mét c¸ch chÝnh x¸c nã sÏ ®­îc sö dông nh­ thÕ nµo. Hç trî c¬ b¶n chñ yÕu lµ vÒ x©y dùng c¬ së h¹ tÇng. Th«ng th­êng, c¸c dù ¸n nµy cã kÌm theo mét bé phËn kh«ng viÖn trî kü thuËt d­íi d¹ng thuª chuyªn gia n­íc ngoµi ®Ó kiÓm tra nh÷ng ho¹t ®éng nhÊt ®Þnh nµo ®ã hoÆc ®Ó so¹n th¶o, x¸c nhËn c¸c b¸o c¸o cho ®èi t¸c viÖn trî. Hç trî kü thuËt: chñ yÕu tËp trung vµo chuyÓn giao tri thøc hoÆc t¨ng c­êng c¬ së lËp kÕ ho¹ch, cè vÊn nghiªn cøu t×nh h×nh c¬ b¶n, nghiªn cøu khi ®Çu t­. ChuyÓn giao tri thøc cã thÓ lµ chuyÓn giao c«ng nghÖ nh­ th­êng lÖ nh­ng quan träng h¬n lµ ®µo t¹o vÒ kü thuËt, ph©n tÝch kinh tÕ, qu¶n lý, thèng kª, th­¬ng m¹i, hµnh chÝnh nhµ n­íc, c¸c vÊn ®Ò x· héi. 2. Ph©n lo¹i ODA: Tuú theo ph­¬ng thøc ph©n lo¹i mµ ODA®­îc xem cã mÊy lo¹i: a. Ph©n theo ph­¬ng thøc hoµn tr¶: ODA cã 3 lo¹i. - ViÖn trî kh«ng hoµn l¹i: bªn n­íc ngoµi cung cÊp viÖn trî (mµ bªn nhËn kh«ng ph¶i hoµn l¹i) ®Ó bªn nhËn thùc hiÖn c¸c ch­¬ng tr×nh, dù ¸n theo sù tho¶ thuËn tr­íc gi÷a c¸c bªn. ViÖn trî kh«ng hoµn l¹i th­êng ®­îc thùc hiÖn d­íi c¸c d¹ng: + Hç trî kü thuËt. + ViÖn trî nh©n ®¹o b»ng hiÖn vËt. - ViÖn trî cã hoµn l¹i: nhµ tµi trî cho n­íc cÇn vèn vay mét kho¶n tiÒn (tuú theo mét quy m« vµ môc ®Ých ®Çu t­) víi møc l·i suÊt ­u ®·i vµ thêi gian tr¶ nî thÝch hîp. Nh÷ng ®iÒu kiÖn ­u ®·i th­êng lµ: + L·i suÊt thÊp (tuú thuéc vµo môc tiªu vay vµ n­íc vay). + Thêi h¹n vay nî dµi (tõ 20 - 30 n¨m) + Cã thêi gian ©n h¹n (tõ 10 - 12 n¨m) - ODA cho vay hçn hîp: lµ c¸c kho¶n ODA kÕt hîp mét phÇn ODA kh«ng hoµn l¹i vµ mét phÇn tÝn dông th­¬ng m¹i theo c¸c ®iÒu kiÖn cña tæ chøc Hîp t¸c kinh tÕ vµ ph¸t triÓn. b. NÕu ph©n lo¹i theo nguån cung cÊp, ODA cã hai lo¹i: - ODA song ph­¬ng: Lµ c¸c kho¶n viÖn trî trùc tiÕp tõ n­íc nµy ®Õn n­íc kia th«ng qua hiÖp ®Þnh ®­îc ký kÕt gi÷a hai ChÝnh phñ. - ODA ®a ph­¬ng: lµ viÖn trî chÝnh thøc cña mét tæ chøc quèc tÕ (IMF, WB1...) hay tæ chøc khu vùc (ADB, EU,...) hoÆc cña mét ChÝnh phñ cña mét n­íc dµnh cho ChÝnh phñ cña mét n­íc nµo ®ã, nh­ng cã thÓ ®­îc thùc hiÖn th«ng qua c¸c tæ chøc ®a ph­¬ng nh­ UNDP (Ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn Liªn hiÖp quèc), UNICEF (quÜ nhi ®ång Liªn HiÖp quèc)... cã thÓ kh«ng. C¸c tæ chøc tµi chÝnh quèc tÕ cung cÊp ODA chñ yÕu: + Ng©n hµng thÕ giíi (WB). + QuÜ tiÒn tÖ quèc tÕ (IMF). + Ng©n hµng ph¸t triÓn Ch©u ¸ (ADB) c. Ph©n lo¹i theo môc tiªu sö dông, ODA cã 4 lo¹i: Hç trî c¸n c©n thanh to¸n: gåm c¸c kho¶n ODA cung cÊp ®Ó hç trî ng©n s¸ch cña ChÝnh phñ, th­êng ®­îc thùc hiÖn th«ng qua c¸c d¹ng: chuyÓn giao trùc tiÕp cho n­íc nhËn ODA hay hç trî nhËp khÈu (viÖn trî hµng ho¸). TÝn dông th­¬ng nghiÖp: t­¬ng tù nh­ viÖn trî hµng ho¸ nh­ng cã kÌm theo ®iÒu kiÖn rµng buéc. ViÖn trî ch­¬ng tr×nh (viÖn trî phi dù ¸n): N­íc viÖn trî vµ n­íc nhËn viÖn trî kÕ hiÖp ®Þnh cho mét môc ®Ých tæng qu¸t mµ kh«ng cÇn x¸c ®Þnh tÝnh chÝnh x¸c kho¶n viÖn trî sÏ ®­îc sö dông nh­ thÕ nµo. ViÖn trî dù ¸n: chiÕm tû träng lín nhÊt trong tæng vèn thùc hiÖn ODA. §iÒu kiÖn ®­îc nhËn viÖn trî dù ¸n lµ "ph¶i cã dù ¸n cô thÓ, chi tiÕt vÒ c¸c h¹ng môc sÏ sö dông ODA". 3. C¸c nguån cung cÊp ODA chñ yÕu: * Trong thêi kú chiÕn tranh l¹nh vµ ®èi ®Çu §«ng T©y: Trªn thÕ giíi tån t¹i 3 nguån ODA chñ yÕu: - Liªn x« cò, §«ng ¢u. - C¸c n­íc thuéc tæ chøc OECD. - C¸c tæ chøc quèc tÕ vµ phi ChÝnh phñ. * HiÖn nay, trªn thÕ giíi cã hai nguån ODA chñ yÕu: c¸c nhµ tµi trî ®a ph­¬ng, vµ c¸c tæ chøc viÖn trî song ph­¬ng. * C¸c nhµ tµi trî ®a ph­¬ng gåm c¸c tæ chøc chÝnh thøc sau: - C¸c tæ chøc thuéc hÖ thèng Liªn HiÖp Quèc bao gåm: + Ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn cña Liªn HiÖp Quèc (UNDP). + QuÜ nhi ®ång Liªn HiÖp Quèc (UNICEF). + Tæ chøc N«ng nghiÖp vµ l­¬ng thùc (FAO) + Ch­¬ng tr×nh l­¬ng thùc thÕ giíi (WFP) + QuÜ d©n sè Liªn HiÖp Quèc (UNFPA) + Tæ chøc y tÕ thÕ giíi (WHO) + Tæ chøc ph¸t triÓn c«ng nghiÖp cña Liªn HiÖp Quèc (UNIDO) + QuÜ ph¸t triÓn n«ng nghiÖp quèc tÕ (IFDA). - C¸c tæ chøc tµi chÝnh quèc tÕ: + QuÜ tiÒn tÖ quèc tÕ (IMF) + Ng©n hµng thÕ giíi (WB) + Ng©n hµng ph¸t triÓn Ch©u ¸ (ADB) - Liªn minh Ch©u ¢u (EU). - C¸c tæ chøc phi ChÝnh phñ (NGO) - Tæ chøc xuÊt khÈu dÇu mì (OPEC) - QuÜ C« - OÐt. * C¸c n­íc viÖn trî song ph­¬ng: - C¸c n­íc thµnh viªn Uû ban Hç trî ph¸t triÓn (DAC) cña tæ chøc Hîp t¸c vµ ph¸t triÓn kinh tÕ (OECD). - C¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. 4. Quy tr×nh thùc hiÖn dù ¸n ODA. Mçi quèc gia cã nh÷ng quy ®Þnh riªng ®èi víi c¸c c¸ch qu¶n lý vµ ®iÒu hµnh nguån vèn nµy. D­íi ®©y lµ mét sè néi dung vÒ quy ®Þnh cña ph¸p luËt ViÖt Nam liªn quan ®Õn c¸c vÊn ®Ò xung quanh c¸c ho¹t ®éng thu hót vµ sö dông nguån vèn ODA. 1. Quy ho¹ch ODA. Bé kÕ ho¹ch - §Çu t­ c¨n cø vµo chiÕn l­îc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi; quy ho¹ch tæng thÓ vµ kÕ ho¹ch hµng n¨m chñ tr× viÖc ®iÒu phèi víi c¸c Bé, c¸c c¬ quan ngang Bé, c¸c c¬ quan thuéc ChÝnh phñ cã liªn quan ®Ó nghiªn cøu chñ tr­¬ng vµ ph­¬ng h­íng vËn ®éng ODA, so¹n th¶o quy ho¹ch ODA vµ lËp c¸c danh môc ch­¬ng tr×nh, dù ¸n ­u tiªn sö dông ODa tr×nh ChÝnh phñ phª duyÖt. 2. VËn ®éng ODA. Sau khi quy ho¹ch ODA vµ c¸c danh môc c¸c ch­¬ng tr×nh dù ¸n ­u tiªn sö dông ODA ®­îc ChÝnh phñ phª duyÖt; Bé KÕ ho¹ch - §Çu t­ phèi hîp víi c¸c c¬ quan liªn quan chuÈn bÞ vµ tæ chøc c¸c ho¹t ®éng vËn ®éng ODA th«ng qua: - Héi nghÞ nhãm t­ vÊn hµng n¨m. - C¸c héi nghÞ ®iÒu phèi viÖn trî ngµnh. - C¸c cuéc trao ®æi ý kiÕn vÒ hîp t¸c ph¸t triÓn víi c¸c nhµ tµi trî. Tr­íc khi tiÕn hµnh vËn ®éng ODA, c¸c c¬ quan, ®Þa ph­¬ng liªn quan cÇn ph¶i trao ®æi ý kiÕn víi Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t­ vÒ chÝnh s¸ch, kh¶ n¨ng vµ thÕ m¹nh cña c¸c nhµ tµi trî liªn quan. 3. ChuÈn bÞ néi dung c¸c ch­¬ng tr×nh, dù ¸n ODA. Sau khi ®¹t ®­îc sù cam kÕt hç trî cña c¸c nhµ tµi trî ®èi víi c¸c ch­¬ng tr×nh, dù ¸n cô thÓ, Bé KÕ ho¹ch - §Çu t­ sÏ phèi hîp cïng c¸c ®èi t¸c tiÕn hµnh chuÈn bÞ néi dung c¸c ch­¬ng tr×nh, dù ¸n ODA bao gåm lËp ®Ò ¸n, lËp b¸o c¸o tiÒn kh¶ thi, b¸o c¸o kh¶ thi... 4. ThÈm ®Þnh, phª duyÖt ch­¬ng tr×nh, dù ¸n ODA. ViÖc thÈm ®Þnh vµ phª duyÖt c¸c dù ¸n sö dông nguån ODA nh­ sau: - C¸c dù ¸n ®Çu t­ x©y dùng c¬ b¶n ph¶i thùc hiÖn theo quy ®Þnh cña §iÒu lÖ qu¶n lý x©y dùng c¬ b¶n hiÖn hµnh (NghÞ ®Þnh 52/CP, 12/CP vµ c¸c v¨n b¶n h­íng dÉn thuéc lÜnh vùc nµy). - §èi víi c¸c dù ¸n hç trî ng©n s¸ch, ®µo t¹o, t¨ng c­êng thÓ chÕ... Bé KÕ ho¹ch - §Çu t­ chñ tr×, phèi hîp víi c¸c c¬ quan chøc n¨ng cã liªn quan tiÕn hµnh thÈm ®Þnh, tr×nh Thñ t­íng ChÝnh phñ quyÕt ®Þnh. Trong qu¸ tr×nh thÈm ®Þnh cã ®Ò cËp tíi ý kiÕn tham gia cña c¸c bªn cung cÊp ODA. - C¸c dù ¸n cña c¸c tæ chøc phi ChÝnh phñ thùc hiÖn theo QuyÕt ®Þnh sè 80/CT ngµy 28/3/1991 cña Chñ tÞch Héi ®ång Bé tr­ëng (nay lµ thñ t­íng ChÝnh phñ). 5. §µm ph¸n ký kÕt. Sau khi néi dung ®µm ph¸n víi bªn n­íc ngoµi ®­îc Thñ t­íng ChÝnh phñ phª duyÖt, Bé KÕ ho¹ch - §Çu t­ chñ tr× víi sù tham gia cña V¨n phßng ChÝnh phñ, Bé Tµi chÝnh, Bé Ngo¹i giao, Ng©n hµng nhµ n­íc ViÖt Nam vµ c¸c c¬ quan liªn quan tiÕn hµnh ®µm ph¸n víi bªn n­íc ngoµi. Trong tr­êng hîp Thñ t­íng ChÝnh phñ chØ ®Þnh mét c¬ quan kh¸c chñ tr× ®µm ph¸n víi c¸c bªn n­íc ngoµi th× c¬ quan nµy ph¶i thèng nhÊt ý kiÕn víi Bé KÕ ho¹ch - §Çu t­ vÒ néi dung ®µm ph¸n vµ víi Bé Tµi chÝnh vÒ h¹n møc vµ ®iÒu kiÖn vay tr¶ (nÕu lµ ODA hoµn l¹i). KÕt thóc ®µm ph¸n, nÕu ®¹t ®­îc c¸c tho¶ thuËn víi bªn n­íc ngoµi th× c¬ quan chñ tr× ®µm ph¸n ph¶i b¸o c¸o Thñ t­íng ChÝnh phñ vÒ néi dung lµm viÖc, kÕt qu¶ ®µm ph¸n vµ nh÷ng ý kiÕn ®Ò xuÊt cã liªn quan. NÕu v¨n b¶n ODA ký víi bªn n­íc ngoµi lµ NghÞ ®Þnh th­, HiÖp ®Þnh hoÆc v¨n kiÖn kh¸c vÒ ODA cÊp ChÝnh phñ th× c¬ quan ®­îc Thñ t­íng ChÝnh phñ chØ ®Þnh ®µm ph¸n ph¶i b¸o c¸o Thñ t­íng ChÝnh phñ néi dung v¨n b¶n dù ®Þnh ký kÕt vµ c¸c ®Ò xuÊt ng­êi thay mÆt ChÝnh phñ ký c¸c v¨n b¶n ®ã. V¨n b¶n tr×nh Thñ t­íng ChÝnh phñ ph¶i kÌm theo ý kiÕn chÝnh thøc b»ng v¨n b¶n cña Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t­ (tr­êng hîp c¬ quan kh¸c tr×nh Thñ t­íng ChÝnh phñ), Bé ngo¹i giao, Bé T­ ph¸p, Bé Tµi chÝnh. Trong tr­êng hîp NghÞ ®Þnh th­ vµ HiÖp ®Þnh hoÆc c¸c v¨n b¶n kh¸c vÒ ODA yªu cÇu ph¶i ký kÕt víi danh nghÜa Nhµ n­íc C«ng hoµ x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, Bé KÕ ho¹ch - §Çu t­ (hoÆc c¬ quan kh¸c víi ChÝnh phñ chØ ®Þnh ®µm ph¸n) ph¶i b¸o c¸o víi v¨n phßng Chñ tÞch n­íc ngay tõ khi b¾t ®Çu ®µm ph¸n víi bªn n­íc ngoµi vÒ néi dung c¸c v¨n kiÖn dù ®Þnh ký kÕt, ®ång thêi thùc hiÖn c¸c thñ tôc Quy ®Þnh t¹i ®iÒu 6 kho¶n 3, ®iÒu 7 vµ ®iÒu 8 cña NghÞ ®Þnh 182/H§BT ngµy 28/5/1992 cña ChÝnh phñ. 6. Qu¶n lý thùc hiÖn. Bé KÕ ho¹ch - §Çu t­ phèi hîp cïng víi Bé Tµi chÝnh vµ Ng©n hµng Nhµ n­íc ViÖt Nam lËp kÕ ho¹ch bè trÝ vèn ®èi øng trong kÕ ho¹ch Ng©n s¸ch nhµ n­íc vµ thùc hiÖn cÊp ph¸t theo ®óng cam kÕt t¹i c¸c §iÒu ­íc Quèc tÕ vÒ ODA ®· ký vµ c¸c quyÕt ®Þnh phª duyÖt ch­¬ng tr×nh, dù ¸n ®Çu t­ sö dông vèn ODA. §ång thêi cã tr¸ch nhiÖm theo dâi, kiÓm tra t×nh h×nh thùc hiÖn, xö lý nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan thuéc thÈm quyÒn trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn vµ kiÕn nghÞ Thñ t­íng ChÝnh phñ xem xÐt vµ quyÕt ®Þnh c¸c biÖn ph¸p xö lý, b¸o c¸o tæng hîp t×nh h×nh thùc hiÖn c¸c ch­¬ng tr×nh, dù ¸n sö dông vèn ODA. Bé Tµi chÝnh ®­îc x¸c ®Þnh lµ ®¹i diÖn chÝnh thøc cho "ng­êi vay" hoÆc lµ Nhµ n­íc hoÆc ChÝnh phñ n­íc Céng hoµ x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam trong c¸c ®iÒu ­íc quèc tÕ cô thÓ vÒ ODA cho vay, cã tr¸ch nhiÖm phèi hîp víi c¸c c¬ quan liªn quan x©y dùng c¬ chÕ qu¶n lý tµi chÝnh (cÊp ph¸t, cho vay l¹i, thu håi vèn...) ®èi víi c¸c ch­¬ng tr×nh, dù ¸n ODA. Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn, Ng©n hµng nhµ n­íc cã tr¸ch nhiÖm phèi hîp víi Bé Tµi chÝnh chØ ®Þnh c¸c Ng©n hµng Th­¬ng m¹i ®Ó uû quyÒn thùc hiÖn viÖc cho vay l¹i tõ vèn ODA nh­ ®· nªu t¹i ®iÓm ®iÒu kho¶n 3 ®iÒu 14 cña Quy chÕ vÒ qu¶n lý vµ sö dông ODA ban hµnh kÌm theo NghÞ ®Þnh 87/CP ngµy 5/8/1997 cña ChÝnh phñ, thu håi vèn tr¶ nî ng©n s¸ch, ®ång thêi tæng hîp theo ®Þnh kú th«ng b¸o cho Bé Tµi chÝnh vµ c¬ quan liªn quan t×nh h×nh thùc tÕ vÒ rót vèn, thanh to¸n... th«ng qua hÖ thèng tµi kho¶n ®­îc më t¹i ng©n hµng cña c¸c ch­¬ng tr×nh, dù ¸n sö dông vèn ODA. Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch­¬ng tr×nh, dù ¸n ODA... tïy theo quy ®Þnh vµ tho¶ thuËn víi bªn n­íc ngoµi, c¸c chñ tr­¬ng, dù ¸n chÞu tr¸ch nhiÖm tæ chøc c¸c cuéc kiÓm ®Þnh kú hoÆc ®ét xuÊt. §¹i diÖn cña Bé KÕ ho¹ch - §Çu t­, Bé Tµi chÝnh, Bé ngo¹i giao, Ng©n hµng nhµ n­íc ViÖt Nam, v¨n phßng ChÝnh phñ lµ ®¹i diÖn cña ChÝnh phñ t¹i c¸c cuéc kiÓm ®iÓm nµy. C¸c Bé, c¬ quan ngang Bé, UBND tØnh thµnh phè trùc thuéc Trung ­¬ng vµ c¸c chñ ch­¬ng tr×nh, dù ¸n lËp b¸o c¸o 6 th¸ng vµ hµng n¨m vÒ t×nh h×nh thùc hiÖn c¸c ch­¬ng tr×nh vµ dù ¸n ODA göi vÒ Bé KÕ ho¹ch - §Çu t­, Bé Tµi chÝnh, Ng©n hµng nhµ n­íc ViÖt Nam, Bé ngo¹i giao, vµ V¨n phßng ChÝnh phñ. 7. §¸nh gi¸. Sau khi kÕt thóc, gi¸m ®èc ch­¬ng tr×nh, dù ¸n ODA ph¶i lµm b¸o c¸o vÒ t×nh h×nh thùc hiÖn vµ cã ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ dù ¸n víi sù x¸c nhËn cña c¬ quan chñ qu¶n vµ göi vÒ Bé KÕ ho¹ch - §Çu t­, Bé Tµi chÝnh, Ng©n hµng Nhµ n­íc ViÖt Nam, Bé Ngo¹i giao, vµ V¨n phßng ChÝnh phñ. II. §Æc ®iÓm vµ vai trß cña ODA. 1. §Æc ®iÓm cña ODA. Trong giai ®o¹n hiÖn nay ®· xuÊt hiÖn mét sè ®Æc ®iÓm quan träng sau: Thø nhÊt, tØ träng ODA song ph­¬ng cã xu thÕ t¨ng lªn, ODA ®a ph­¬ng cã xu thÕ gi¶m ®i. Qu¸ tr×nh quèc tÕ ho¸ ®êi sèng kinh tÕ thÕ giíi vµ xu thÕ héi nhËp ®· t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c quan hÖ kinh tÕ, chÝnh trÞ... gi÷a c¸c quèc gia ngµy cµng ®­îc ®Èy m¹nh vµ t¨ng c­êng. Ho¹t ®éng cña mét sè tæ chøc ®a ph­¬ng tá ra kÐm hiÖu qu¶ lµm cho mét sè nhµ tµi trî ngÇn ng¹i ®ãng gãp cho c¸c tæ chøc nµy. §iÒu ®ã lµ nguyªn nh©n chÝnh t¹o nªn sù chuyÓn dÞch, tØ träng ODA song ph­¬ng cã xu thÕ t¨ng lªn, ODA ®a ph­¬ng cã xu h­íng gi¶m ®i. §iÒu ®ã ®· ®­îc chøng minh trªn thùc tÕ lµ trong c¸c n¨m 1980 - 1994 trong tæng sè ODA cña thÕ giíi, tØ träng ODA song ph­¬ng tõ 67% t¨ng lªn 69% trong khi ®ã tØ träng ODA ®a ph­¬ng gi¶m tõ 33% xuèng 31%. (Nguån: Bé KÕ ho¹ch - §Çu t­). Thø hai, sù c¹nh tranh ngµy cµng t¨ng trong qu¸ tr×nh thu hót ODA. Trªn thÕ giíi, mét sè n­íc míi giµnh ®­îc ®éc lËp hoÆc míi t¸ch ra tõ c¸c nhµ n­íc liªn bang t¨ng lªn ®¸ng kÓ vµ cã nhu cÇu lín vÒ ODA. Mét sè n­íc c«ng hoµ thuéc Nam T­ cò vµ mét sè n­íc Ch©u Phi bÞ tµn ph¸ nÆng nÒ trong chiÕn tranh s¾c téc ®ang cÇn ®Õn sù hç trî quèc tÕ. ë Ch©u ¸, Trung Quèc, c¸c n­íc §«ng D­¬ng, Myanmar... còng ®ang cÇn ®Õn nguån ODA lín ®Ó x©y dùng kinh tÕ, ph¸t triÓn x· héi. Sè n­íc cã nhu cÇu tiÕp nhËn ODA lµ rÊt lín v× vËy sù c¹nh tranh gi÷a c¸c n­íc ngµy cµng trë nªn gay g¾t. C¸c vÊn ®Ò mµ c¸c n­íc cung cÊp ODA quan t©m ®Õn t¹o nªn sù c¹nh tranh gi÷a c¸c n­íc tiÕp nhËn lµ n¨ng lùc kinh tÕ cña quèc gia tiÕp nhËn, c¸c triÓn väng ph¸t triÓn, ngoµi ra cßn chÞu nhiÒu t¸c ®éng cña c¸c yÕu tè kh¸c nh­: Nh·n quan chÝnh trÞ, quan ®iÓm céng ®ång réng r·i, dùa trªn sù quan t©m nh©n ®¹o vµ hiÓu biÕt vÒ sù cÇn thiÕt ®ãng gãp vµo æn ®Þnh kinh tÕ - x· héi quèc tÕ. Cïng mèi quan hÖ truyÒn thèng víi c¸c n­íc thÕ giíi thø ba cña c¸c n­íc ph¸t triÓn, hay tÇm quan träng cña c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn víi t­ c¸ch lµ b¹n hµng (thÞ tr­êng, n¬i cung cÊp nguyªn liÖu, lao ®éng). MÆt kh¸c, chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i, an ninh vµ lîi Ých chiÕn l­îc, tr¸ch nhiÖm toµn cÇu hay c¸ biÖt... còng lµ nh©n tè t¹o nªn xu h­íng ph©n bæ ODA trªn thÕ giíi theo vïng. Ngoµi ra cßn cã thªm lý do ®ã lµ sù chuÈn bÞ ®¸p øng nhu cÇu riªng biÖt vÒ thñ tôc, quy chÕ, chiÕn l­îc, viÖn trî ... kh¸c nhau cña c¸c nhµ tµi trî trªn thÕ giíi còng t¹o nªn sù chªnh lÖch trong qu¸ tr×nh thu hót vµ sö dông ODA gi÷a c¸c quèc gia hÊp thô nguån vèn nµy. ChÝnh sù c¹nh tranh gay g¾t ®· t¹o nªn sù t¨ng gi¶m trong tiÕp nhËn viÖn trî cña c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. KÓ tõ n¨m 1970, ODA chñ yÕu h­íng vµo TiÓu vïng Sahara vµ Trung §«ng kÓ c¶ Ai CËp. Bªn c¹nh ®ã, Trung Mü lµ vïng nhËn ®­îc tû träng viÖn trî t¨ng lªn chót Ýt, tû träng nµy ®· thùc sù bÞ c¾t gi¶m m¹nh ®èi víi c¸c vïng Nam ¸ (®Æc biÖt lµ Ên §é) vµ §Þa Trung H¶i trong vßng 10 n¨m, tõ tµi kho¸ 1983/1984 ®Õn 1993/1994, tû träng thu hót ODA thÕ giíi cña tiÓu vïng Sahara ®· t¨ng tõ 29,6% lªn 36,7%, cña Nam vµ Trung ¸ kh¸c vµ Ch©u §¹i D­¬ng tõ 20,3% lªn 22,9%; Ch©u Mü La Tinh vµ vïng Caribª tõ 12% lªn 14% (nguån: Bé KÕ ho¹ch - §Çu t­). Thø ba, sù ph©n phèi ODA theo khu vùc nghÌo cña thÕ giíi kh«ng ®ång ®Òu. Nguyªn nh©n t¹o nªn sù kh¸c biÖt nh­ vËy cã thÓ cã rÊt nhiÒu lý gi¶i kh¸c nhau, cã thÓ lµ do nh÷ng mong muèn cña c¸c quèc gia ®i viÖn trî nh­ më réng quan hÖ hîp t¸c vÒ chÝnh trÞ hay kinh tÕ, môc ®Ých x· héi, ®iÒu ®ã phô thuéc rÊt nhiÒu vµo ý muèn chñ quan cña nhµ tµi trî. Lóc ®Çu hä chØ quan t©m ®Õn viÖc thiÕt lËp c¸c mèi quan hÖ víi c¸c n­íc l¸ng giÒng cña m×nh, nh­ng sau hä l¹i nhËn thÊy r»ng cÇn thiÕt lËp c¸c quan hÖ víi c¸c n­íc kh¸c trªn thÕ giíi ®Ó t×m kiÕm thÞ tr­êng trao ®æi bu«n b¸n hay ®Çu t­ mµ viÖc ®Çu tiªn thiÕt lËp quan hÖ ngo¹i giao b»ng c¸ch viÖn trî ODA. MÆt kh¸c chÝnh nh÷ng yÕu tè trong néi bé cña quèc gia còng t¹o nªn nh÷ng kh¸c biÖt lín trong qu¸ tr×nh nhËn viÖn trî nh­ c¸c mèi quan hÖ víi c¸c n­íc ph¸t triÓn, hay nh÷ng thµnh tÝch trong ph¸t triÓn ®Êt n­íc hay còng cã thÓ lµ do nhu cÇu hÕt søc cÇn thiÕt nh­ chiÕn tranh, thiªn tai... Thø t­, triÓn väng gia t¨ng nguån vèn ODA Ýt l¹c quan. MÆc dï §¹i héi ®ång Liªn Hîp Quèc ®· khuyÕn nghÞ dµnh 1% GNP cña c¸c n­íc ph¸t triÓn ®Ó cung cÊp ODA cho c¸c n­íc nghÌo. Nh­ng n­íc cã khèi l­îng ODA lín nh­ NhËt B¶n, Mü... th× tû lÖ nµy míi chØ ®¹t ë møc trªn d­íi 0,3% trong nhiÒu n¨m qua. Tuy cã mét sè n­íc nh­ Thôy §iÓn, Na uy, PhÇn Lan, §an M¹ch... ®· cã tû lÖ ODA chiÕm h¬n 1% GNP, song khèi l­îng ODA tuyÖt ®èi cña c¸c n­íc nµy kh«ng lín. Thªm vµo ®ã t×nh h×nh kinh tÕ phôc håi chËm ch¹p ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn còng lµ mét trë ng¹i gia t¨ng ODA. Ngoµi ra, hµng n¨m c¸c n­íc cung cÊp ODA dùa vµo kÕt qu¶ ho¹t ®éng cña nÒn kinh tÕ cña m×nh ®Ó xem xÐt khèi l­îng ODA cã thÓ cung cÊp ®­îc. Nh­ng hiÖn nay c¸c n­íc ph¸t triÓn ®ang cã nh÷ng dÊu hiÖu ®¸ng lo ng¹i trong nÒn kinh tÕ cña m×nh nh­ khñng ho¶ng kinh tÕ hay hµng lo¹t c¸c vÊn ®Ò x· héi trong n­íc, chÞu søc Ðp cña d­ luËn ®ßi gi¶m viÖn trî ®Ó tËp trung gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò trong n­íc. Tuy nhiªn, ë c¸c n­íc ph¸t triÓn, kinh tÕ t¨ng b×nh qu©n 6%/n¨m trong c¸c n¨m 1991 - 1994 (4%/n¨m trong thËp kû 80). §êi sèng nh©n d©n ®ang ®­îc c¶i thiÖn râ rÖt. Do sù phôc håi kinh tÕ ë c¸c n­íc ph¸t triÓn, nguån vèn chuyÓn dÞch vµo c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn cã thÓ sÏ gi¶m sót trong c¸c n¨m tíi, ODA lµ mét kho¶n vèn mµ c¸c n­íc ph¸t triÓn hç trî cho c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn nã ®­îc thùc hiÖn tõ rÊt l©u, qua c¸c giai ®o¹n nhÊt ®Þnh, cã nh÷ng xu thÕ vËn ®éng riªng, nh×n chung l¹i, xu h­íng vËn ®éng hiÖn nay hµm chøa c¶ c¸c yÕu tè thuËn lîi lÉn khã kh¨n cho mét sè n­íc ®ang ph¸t triÓn nh­ n­íc ta ®ang t×m kiÕm nguån hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc, tuy nhiªn c¸c yÕu tè thuËn lîi lµ c¬ b¶n. XÐt trªn ph¹m vi quèc tÕ, ODA cã thÓ huy ®éng ®­îc l¹i tuú thuéc voµ chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i kh«n khÐo vµ kh¶ n¨ng hÊp thô vèn n­íc ngoµi cña chÝnh nÒn kinh tÕ n­íc ®ã. Qua ®ã ta cã thÓ thÊy râ ®­îc nh÷ng ®Æc ®iÓm riªng biÖt cña ODA so víi c¸c nguån vèn kh¸c. 2. Vai trß cña ODA. ODA thÓ hiÖn mèi quan hÖ ®èi ngo¹i gi÷a hai bªn cung cÊp vµ bªn tiÕp nhËn. Tuy vËy, ®èi víi mçi bªn nã sÏ mang mét ý nghÜa kh¸c nhau. a. §èi víi n­íc xuÊt khÈu vèn. ViÖn trî song ph­¬ng t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c c«ng ty cña bªn cung cÊp ho¹t ®éng thuËn lîi h¬n t¹i c¸c n­íc nhËn viÖn trî mét c¸ch gi¸n tiÕp. Cïng víi sù gia t¨ng cña vèn ODA, c¸c dù ¸n ®Çu t­ cña nh÷ng n­íc viÖn trî còng t¨ng theo víi nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi, ®ång thêi kÐo theo sù gia t¨ng vÒ bu«n b¸n gi÷a hai quèc gia. Ngoµi ra, n­íc viÖn trî cßn ®¹t ®­îc nh÷ng môc ®
Tài liệu liên quan