Quá trình đô thị hóa Quận 2 – Tp. Hồ Chí Minh và những tác động đối với kinh tế – xã hội

Tp. HồChí Minh là thành phốnăng động nhất cảnước, với nhiều chuyển biến tích cực trong quá trình phát triển kinh tế– xã hội. Tốc độphát triển kinh tếnhanh chóng của thành phố đã đẩy mạnh quá trình đô thịhóa. Đặc biệt, quá trình đô thịhóa vùng ven Tp. HồChí Minh đang diễn ra rất sôi động. Quận 2 là quận vùng ven đang trong quá trình đô thịhóa mạnh mẽ. Điều này được biểu hiện qua sựgia tăng dân số, tăng tỉlệdân đô thịvà thay đổi lớn sốlượng dân cư. Trong đó, đặc biệt là sựgia tăng nhanh chóng lượng dân nhập cưcũng nhưcác công trình công cộng. Bên cạnh đó, Quận 2 có nhiều công trình, dựán đang được tiến hành, trong đó nổi bật là dựán cầu ThủThiêm, nối Quận 2 với các quận nội thành làm cho tốc độ đô thịhóa ởQuận 2 ngày càng nhanh hơn. Quá trình đô thịhóa ởQuận 2 đã và đang tạo nên những chuyển biến tích cực đối với sựphát triển kinh tế– xã hội của Quận, nhưsựtăng trưởng nhanh chóng nền kinh tế, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của dân cư. Song quá trình này cũng có nhiều tác động tiêu cực nhưsựphân hóa giàu nghèo ngày càng tăng, suy thoái nhanh chóng môi trường sống . Điều này chứng tỏquá trình đô thịhóa mà Quận 2 đang thực hiện chưa được chặt chẽ, chi tiết và chưa tương xứng với tiềm năng phát triển của quận. Do đó,tác giảchọn đềtài: “Quá trình đô thịhóa Quận 2 – Tp. HồChí Minh và những tác động đối với kinh tế– xã hội”làm đềtài luận văn tốt nghiệp với mục đích phân tích những tác động của quá trình đô thịhóa và đưa ra những giải pháp thúc đẩy sựphát triển kinh tế– xã hội, đô thịcủa Quận 2.

pdf172 trang | Chia sẻ: vietpd | Ngày: 04/03/2013 | Lượt xem: 2747 | Lượt tải: 27download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Quá trình đô thị hóa Quận 2 – Tp. Hồ Chí Minh và những tác động đối với kinh tế – xã hội, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH ___________________________ Trần Thị Bích Huyền Chuyên ngành : Địa lý học Mã số : 60 31 95 LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LÝ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. PHẠM THỊ XUÂN THỌ Thành phố Hồ Chí Minh – 2009 LỜI CẢM ƠN Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Sau Đại học, các thầy cô công tác tại Thư viện Trường Đại học Sư phạm Tp. Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình học tập và làm luận văn. Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô giáo đã tận tình giảng dạy suốt quá trình tác giả học sau đại học, đặc biệt gửi đến cô TS. Phạm Thị Xuân Thọ lời cảm ơn sâu sắc nhất vì cô đã tận tình hướng dẫn tác giả trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Bên cạnh đó, tác giả cũng xin cảm ơn các đơn vị: Uỷ ban nhân dân Quận 2, Phòng Thống kê, Phòng Kế hoạch Đầu tư, Phòng Nông nghiệp, Phòng Tài nguyên môi trường Quận 2 và Ủy ban nhân dân các phường trong Quận 2 đã cung cấp nguồn tư liệu quí báu, giúp tác giả hoàn thành luận văn. Sau cùng, tác giả xin gửi lời tri ân đến gia đình, toàn thể các Thầy cô trường phổ thông Sao Việt, nơi tác giả đang công tác, cùng các anh chị thành viên lớp cao học K17, những người luôn ủng hộ, động viên và giúp tác giả có thêm niềm tin, động lực trong cuộc sống, trong học tập, nhất là khi thực hiện luận văn. Tp Hồ Chí Minh, tháng 10/2009 Tác giả luận văn Trần Thị Bích Huyền DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT GDP : Tổng sản phẩm quốc nội, là giá trị của tất cả hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được sản xuất ra trong phạm vi một lãnh thổ hay quốc gia trong thời gian nhất định (thường là 1 năm). KCN : Khu công nghiệp KCX : Khu chế xuất Khu vực I : Nông – lâm – ngư nghiệp Khu vực II : Công nghiệp – xây dựng Khu vực III : Dịch vụ KT2 : Người dân có hộ khẩu ở quận, huyện này nhưng địa chỉ thường trú ở quận, huyện khác. Tuy nhiên, quận, huyện này vẫn chung tỉnh, thành với hộ khẩu. KT3 : Người dân có hộ khẩu ở tỉnh, thành này nhưng lại đăng ký thường trú dài hạn ở một tỉnh, thành khác. KT4 : Người dân có hộ khẩu ở tỉnh, thành này nhưng đăng kí tạm trú ngắn hạn ở một tỉnh, thành khác. Người NN : Người nước ngoài Tp. HCM : Tp. Hồ Chí Minh MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Tp. Hồ Chí Minh là thành phố năng động nhất cả nước, với nhiều chuyển biến tích cực trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội. Tốc độ phát triển kinh tế nhanh chóng của thành phố đã đẩy mạnh quá trình đô thị hóa. Đặc biệt, quá trình đô thị hóa vùng ven Tp. Hồ Chí Minh đang diễn ra rất sôi động. Quận 2 là quận vùng ven đang trong quá trình đô thị hóa mạnh mẽ. Điều này được biểu hiện qua sự gia tăng dân số, tăng tỉ lệ dân đô thị và thay đổi lớn số lượng dân cư. Trong đó, đặc biệt là sự gia tăng nhanh chóng lượng dân nhập cư cũng như các công trình công cộng. Bên cạnh đó, Quận 2 có nhiều công trình, dự án đang được tiến hành, trong đó nổi bật là dự án cầu Thủ Thiêm, nối Quận 2 với các quận nội thành…làm cho tốc độ đô thị hóa ở Quận 2 ngày càng nhanh hơn. Quá trình đô thị hóa ở Quận 2 đã và đang tạo nên những chuyển biến tích cực đối với sự phát triển kinh tế – xã hội của Quận, như sự tăng trưởng nhanh chóng nền kinh tế, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của dân cư. Song quá trình này cũng có nhiều tác động tiêu cực như sự phân hóa giàu nghèo ngày càng tăng, suy thoái nhanh chóng môi trường sống…. Điều này chứng tỏ quá trình đô thị hóa mà Quận 2 đang thực hiện chưa được chặt chẽ, chi tiết và chưa tương xứng với tiềm năng phát triển của quận. Do đó,tác giả chọn đề tài: “Quá trình đô thị hóa Quận 2 – Tp. Hồ Chí Minh và những tác động đối với kinh tế – xã hội” làm đề tài luận văn tốt nghiệp với mục đích phân tích những tác động của quá trình đô thị hóa và đưa ra những giải pháp thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội, đô thị của Quận 2. 2. Mục tiêu, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu 2.1. Mục tiêu Tổng quan về cơ sở lí luận quá trình đô thị hóa và tình hình kinh tế – xã hội Quận 2. Phân tích tác động của quá trình đô thị hóa đối với kinh tế – xã hội Quận 2. Định hướng và giải pháp thúc đẩy quá trình đô thị hóa của Quận 2 nhằm hạn chế những tác động tiêu cực đến quá trình phát triển kinh tế – xã hội. 2.2. Nhiệm vụ Thu thập cơ sở lí luận liên quan đến đô thị và đô thị hóa. Tìm hiểu quá trình đô thị hóa và quá trình phát triển kinh tế – xã hội Quận 2. Tìm hiểu các giải pháp giảm thiểu các tác động tiêu cực của quá trình đô thị hóa đối với sự phát triển kinh tế – xã hội, môi trường Quận 2, Tp. Hồ Chí Minh. 2.3. Phạm vi nghiên cứu  Nội dung nghiên cứu: đô thị hóa Quận 2 và những tác động đối với kinh tế – xã hội.  Về không gian: Nghiên cứu tác động của quá trình đô thị hóa đối với kinh tế – xã hội Quận 2 nói chung và các phường trong Quận 2 nói riêng.  Về thời gian: Phân tích tác động của đô thị hóa đến kinh tế – xã hội Quận 2 từ khi mới thành lập đến nay, chú ý đến các khoảng thời gian đặc biệt như năm 1997, năm 2000, năm 2005 và năm 2007. Đây là những năm có ảnh hưởng mạnh mẽ đến quá trình đô thị hóa Quận 2. Năm 1997, Quận 2 chính thức được thành lập trên cơ sở tách ra từ Huyện Thủ Đức. Năm 2000 và 2005 là khoảng thời gian đủ để đánh giá quá trình thực hiện các kế hoạch, chủ trương, chính sách, trong đó có vấn đề đô thị hóa. Năm 2007 là khoảng thời gian 10 năm từ khi thành lập, cột mốc đánh giá tác động đô thị hóa đối với kinh tế – xã hội, môi trường Quận 2. 3. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Có nhiều công trình nghiên cứu về đô thị, đô thị hóa trên thế giới, Việt Nam và Tp. Hồ Chí Minh. Một số đề tài tiêu biểu như: “Đô thị Việt Nam” của Đàm Trung Phường; “Đô thị học” của GS.TSKH. Nguyễn Thế Bá; “Quản lí đô thị” của TS. Nguyễn Ngọc Châu; “Quản lí đô thị” của Phạm Trọng Mạnh; “Kinh tế đô thị và vùng” của Trần Văn Tấn; “Phân tích dưới góc độ địa lí kinh tế – xã hội sự chuyển hóa nông thôn thành đô thị ở Hà Nội trong quá trình đô thị hóa” của TS. Đỗ Thị Minh Đức… Các đề tài nghiên cứu về chất lượng cuộc sống người dân trong quá trình đô thị hóa, có thể kể đến những nghiên cứu như: “Nghiên cứu đo đạc một số chỉ tiêu chất lượng cuộc sống năm 2002 của Tp. Hồ Chí Minh” của TS. Hồ Thiệu Hùng; “Cộng đồng dân cư ngoại thành Tp. Hồ Chí Minh trong quá trình đô thị hóa” của TS. Văn Thị Ngọc Lan; “Nghiên cứu hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp tại 5 Quận mới, các vấn đề đang đặt ra, các chính sách và biện pháp quản lí, sử dụng đất phù hợp với quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa theo mục tiêu qui hoạch” của KS. Nguyễn Thị Tuất…Đây là những nguồn tư liệu quí giá về quá trình đô thị hóa giúp tác giả tham khảo, nghiên cứu đô thị một cách sâu sắc hơn. Riêng với vấn đề đô thị hóa tại Quận 2 và tác động đối với kinh tế – xã hội thì có đề tài luận văn “Tác động của đô thị hóa đến Quận 2” của Th.s Nguyễn Thị Hồng Trang, được nghiên cứu dưới góc độ lịch sử, chủ yếu tìm hiểu về lịch sử phát triển và tác động của đô thị hóa đối với sự phát triển kinh tế Quận 2. Vì thế, tác giả đã chọn đề tài: “Quá trình đô thị hóa Quận 2 – Tp. Hồ Chí Minh và những tác động đối với kinh tế – xã hội”, nghiên cứu dưới góc độ kinh tế – xã hội trong thời kì đô thị hóa làm luận văn tốt nghiệp. 4. Hệ quan điểm nghiên cứu 4.1. Quan điểm hệ thống Đô thị hóa là một phạm trù kinh tế xã hội, là quá trình chuyển hóa và vận động phức tạp mang tính qui luật. Đô thị hóa diễn ra trong mối quan hệ chặt chẽ với sự phát triển của cách mạng khoa học kĩ thuật, làm thay đổi mạnh mẽ sự phân bố lực lượng sản xuất và phân bố dân cư, thay đổi cơ cấu nghề nghiệp, văn hóa, xã hội, kết cấu giới tính lứa tuổi của dân cư và môi trường sống. Nghiên cứu tác động của quá trình đô thị hóa đến kinh tế – xã hội cần được xem xét trên quan điểm hệ thống thuộc hệ thống kinh tế – xã hội hoàn chỉnh, luôn vận động và phát triển không ngừng. 4.2. Quan điểm tổng hợp lãnh thổ Quận 2 là một bộ phận lãnh thổ của Tp. Hồ Chí Minh, với sự tương đồng và khác biệt với các lãnh thổ và các quận khác. Vì thế, quá trình đô thị hóa của Quận 2 có những nét tương đồng với quá trình đô thị hóa của Tp. Hồ Chí Minh. Nhưng bên cạnh đó cũng có những nét khác biệt. Vì vậy, nghiên cứu quá trình đô thị hóa Quận 2 phải chú ý đến quan điểm lãnh thổ. 4.3. Quan điểm lịch sử – viễn cảnh Quá trình phát triển của đô thị trong quá khứ ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển kinh tế – xã hội hiện tại và tương lai. Do đó, cần phải nghiên cứu tác động của quá trình đô thị hóa đến Quận 2 trong mối liên hệ với quá khứ, hiện tại và tương lai. Từ đó thấy rõ bản chất của vấn đề đô thị hóa theo thời gian, đảm bảo được tính logic, khoa học và chính xác khi nghiên cứu. 4.4. Quan điểm sinh thái và phát triển bền vững Quá trình phát triển kinh tế và quá trình đô thị hóa có những tác động tích cực và tiêu cực đến môi trường tự nhiên. Để phát triển đô thị, kinh tế – xã hội bền vững phải chú ý sử dụng hợp lí, bảo vệ và tái tạo tài nguyên thiên nhiên. Đồng thời phải chống ô nhiễm môi trường, kết hợp hài hoà giữa phát triển kinh tế với công bằng xã hội nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống người dân. Bảo vệ tài nguyên thiên nhiên là việc làm rất cần thiết. Do vậy, nghiên cứu tác động của quá trình đô thị hóa phải dựa trên quan điểm sinh thái và phát triển bền vững. 5. Phương pháp nghiên cứu 5.1. Phương pháp thống kê Đây là phương pháp rất quan trọng vì trên cơ sở các tài liệu thống kê kinh tế – xã hội, môi trường, tác giả có được những số liệu, dữ liệu liên quan đến nội dung nghiên cứu, từ đó rút ra được những tác động của quá trình đô thị hóa đến kinh tế – xã hội, môi trường Quận 2. 5.2. Phương pháp phân tích – tổng hợp Trên cơ sở phân tích, tổng hợp tài liệu, số liệu thống kê, tác giả rút ra những kết luận về quá trình đô thị hóa Quận 2 và những tác động của quá trình đô thị hóa đến kinh tế – xã hội. 5.3. Phương pháp bản đồ – biểu đồ Bản đồ – biểu đồ là phương pháp đặc trưng của khoa học Địa lí. Việc sử dụng phương pháp này cho phép thể hiện mối quan hệ tổng hợp, sự phân bố không gian các khu vực đô thị. Đồng thời, phương pháp này giúp cho việc đánh giá các tác động được toàn diện hơn. Các bản đồ trong đề tài được thiết kế bằng phần mềm Mapinfo 7.0 và được sửa chữa bằng phần mềm PhotoFiltre, dựa trên cơ sở các dữ liệu đã thu thập và xử lí. Ngoài ra, hệ thống bảng số liệu và biểu đồ còn thể hiện sự phát triển của các hiện tượng, đối tượng và các mối quan hệ Địa lí trong không gian. 5.4. Phương pháp nghiên cứu ngoài thực địa kết hợp phương pháp điều tra xã hội học Phương pháp thực địa là phương pháp cần thiết trong quá trình nghiên cứu các vấn đề địa lí kinh tế – xã hội. Do đó, trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu thực địa để kiểm chứng các nguồn tài liệu cũng như so sánh với các số liệu thống kê để có cái nhìn toàn diện hơn về những tác động của quá trình đô thị hóa đến kinh tế – xã hội. Bên cạnh đó, phương pháp nghiên cứu thực địa còn giúp tác giả hiểu rõ hơn về quá trình đô thị hóa và những tác động đến kinh tế – xã hội Quận 2. 6. Cấu trúc luận văn Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được chia làm ba chương chính: Chương 1: Cơ sở lí luận về đô thị hóa Chương 2: Quá trình đô thị hóa Quận 2, Tp. Hồ Chí Minh và những tác động đến kinh tế – xã hội. Chương 3: Định hướng phát triển đô thị, đô thị hóa ở Quận 2 và các giải pháp. Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ ĐÔ THỊ HÓA 1.1. Khái niệm 1.1.1. Đô thị Theo Bách khoa toàn thư của Liên Xô, “đô thị là một khu dân cư rộng lớn. Dân cư ở đây hoạt động chủ yếu trong các ngành công nghiệp, thương nghiệp cũng như trong lĩnh vực quản lí khoa học và văn hóa”. Ngoài ra, một số quốc gia có định nghĩa khác nhau về đô thị như sau:  Australia: đô thị dùng để chỉ các trung tâm thành phố, là những khu dân cư đông đúc với mật độ dân số trên 200 người/km2 và qui mô từ 1000 người trở lên.  Canada: đô thị là một vùng có mật độ dân số 400 người/km2 và tổng số dân phải trên 1000 người. [46]  Nhật Bản: các đô thị là các vùng cận kề nhau gồm các khu dân cư đông đúc với mật độ dân số từ 4000 người/km2. [46]  Trung Quốc: đô thị là khu thành thị, thành phố và thị trấn với mật độ dân số từ 1500 người/km2 trở lên. [46] Theo Nguyễn Đức Mậu (1962), “đô thị là một điểm quần cư có mật độ nhân khẩu cao. Người dân ở đây không có hoạt động nông nghiệp trực tiếp. Đô thị phải có kiến trúc theo một lối riêng biệt, khác hẳn với nông thôn để thỏa mãn sự tập trung cao (vận tải, điện nước, các công trình công cộng…)”. Theo nghị định số 42/2009/NĐ – CP ngày 07/05/2009 của Chính phủ về phân loại đô thị qui định rằng: đô thị bao gồm thành phố, thị xã, thị trấn được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập. Đô thị ở nước ta là một điểm dân cư tập trung với các tiêu chí cụ thể sau:  Là trung tâm tổng hợp hoặc trung tâm chuyên ngành, cấp quốc gia, cấp vùng liên tỉnh, cấp tỉnh, cấp huyện hoặc là một trung tâm của vùng trong tỉnh; có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội của cả nước hoặc một vùng lãnh thổ nhất định.  Qui mô dân số toàn đô thị tối thiểu phải đạt 4 nghìn người trở lên.  Mật độ dân số phù hợp với qui mô, tính chất và đặc điểm của từng loại đô thị và được tính trong phạm vi nội thành, nội thị và khu phố xây dựng tập trung của thị trấn.  Tỉ lệ lao động phi nông nghiệp được tính trong phạm vi ranh giới nội thành, nội thị, khu vực xây dựng tập trung phải đạt tối thiểu 65% tổng số lao động.  Hệ thống công trình hạ tầng đô thị gồm hệ thống công trình hạ tầng xã hội và hệ thống công trình hạ tầng kĩ thuật:  Kiến trúc, cảnh quan đô thị: việc xây dựng phát triển đô thị phải theo qui chế quản lí kiến trúc đô thị được duyệt, có các khu đô thị kiểu mẫu, các tuyến phố văn minh đô thị, có các không gian công cộng phục vụ đời sống tinh thần của dân cư đô thị; có tổ hợp kiến trúc hoặc công trình kiến trúc tiêu biểu và phù hợp với môi trường, cảnh quan thiên nhiên. Khái niệm đô thị của các quốc gia có sự khác nhau và thay đổi theo thời gian, tùy thuộc vào trình độ phát triển kinh tế – xã hội và dân cư của các khu vực. Phân loại đô thị Việt Nam: Đô thị được phân thành 6 loại như sau: loại đặc biệt, loại I, loại II, loại III, loại IV và loại V, được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định công nhận. Các đô thị phân loại dựa trên sự khác biệt về chức năng kinh tế, qui mô dân số, mật độ dân số, tỉ lệ lao động phi nông nghiệp, hệ thống công trình hạ tầng đô thị và kiến trúc cảnh quan đô thị. Trong đó, các chỉ tiêu về dân số là cơ sở chủ yếu để phân loại đô thị.  Đô thị loại đặc biệt là thành phố trực thuộc Trung ương có các quận nội thành, huyện ngoại thành và các đô thị trực thuộc. Đô thị loại đặc biệt đa chức năng, với qui mô dân số từ 5 triệu người trở lên, mật độ dân số khu vực nội thành từ 15000 người/km2 và tỉ lệ lao động phi nông nghiệp trên 90% tổng số lao động.  Đô thị loại I là thành phố trực thuộc Trung ương có các quận nội thành, huyện ngoại thành, có thể có các đô thị trực thuộc với qui mô dân số từ 1 triệu người trở lên, mật độ dân số tối thiểu là 12000 người/km2. Đô thị loại I là thành phố thuộc tỉnh có các phường nội thành, các xã ngoại thành với qui mô dân số từ 500000 người trở lên, mật độ dân số từ 10000 người/km2 trở lên. Tỉ lệ lao động phi nông nghiệp tại đô thị loại I phải trên 85%.  Đô thị loại II có tỉ lệ lao động phi nông nghiệp phải từ 80% trở lên. Nếu là đô thị trực thuộc Trung ương thì qui mô dân số từ 800000 người trở lên, mật độ dân số trên 10000 người/km2. Đô thị loại II thuộc tỉnh có qui mô dân số trên 300000 người với mật độ dân số từ 8000 người/km2.  Đô thị loại III là thành phố hoặc thị xã thuộc tỉnh có các phường nội thành, nội thị, các xã ngoại thành, ngoại thị. Qui mô dân số trên 150000 người, mật độ dân số từ 6000 người/km2 trở lên và tỉ lệ dân số phi nông nghiệp từ 75% trở lên.  Đô thị loại IV là thị xã thuộc tỉnh có các phường nội thị và các xã ngoại thị. Qui mô dân số từ 50000 người trở lên với mật độ dân số trên 4000 người/km2 và tỉ lệ lao động phi nông nghiệp tối thiểu là 70%.  Đô thị loại IV, đô thị loại V là thị trấn thuộc huyện có các khu phố xây dựng tập trung và có thể có các điểm dân cư nông thôn. Qui mô dân số phải từ 4000 người trở lên, mật độ dân số trên 2000 người/km2 và tỉ lệ lao động phi nông nghiệp từ 65% trở lên. Dựa trên sự phân loại này, Tp. Hồ Chí Minh được xếp vào loại đô thị đặc biệt với qui mô dân số năm 2007 trên 6,6 triệu người, tỉ lệ lao động phi nông nghiệp trên 96% và mật độ dân số nội thành đạt 31104,6 người/km2. Theo các tài liệu về đô thị, một số khái niệm có thể hiểu như sau:  Nội thành là nơi đã hoàn thành quá trình đô thị hóa, không còn các hoạt động nông nghiệp và đang từng bước nâng quá trình đô thị hóa lên chất lượng ngày càng cao.  Ngoại thành là khu vực mà quá trình đô thị hóa có thể đã hình thành phần nào đó nhưng về cơ bản, xã hội vẫn còn đậm chất nông thôn.  “Theo cấu trúc lãnh thổ hành chính đô thị, vùng ven đô được hiểu một cách thông thường nhất là vùng ven khu vực nội thị. Trong qui hoạch xây dựng, so với thực tại phát triển đô thị, vùng ven đô có thể được coi là khu vực mở rộng đô thị trong giai đoạn qui hoạch” 1. “Đây là khu vực đóng vai trò làm gạch nối giữa nội và ngoại thành, là nơi mà quá trình đô thị hóa diễn ra những chuyển động mạnh mẽ nhất” 2. 1.1.2. Đô thị hóa Đô thị hóa là quá trình tập trung dân số vào các đô thị, diễn ra trong mối quan hệ chặt chẽ với sự phát triển của cách mạng khoa học kĩ thuật, làm thay đổi sự phân bố lực lượng sản xuất; phân bố dân cư; thay đổi cơ cấu nghề nghiệp, văn hóa, xã hội, kết cấu giới tính, lứa tuổi của dân cư và môi trường sống. Đô thị hóa quá trình chuyển hóa và vận động phức tạp mang tính qui luật, diễn ra trên qui mô toàn cầu, mang tính chất đặc trưng của sự phát triển kinh tế – xã hội trong thời đại hiện nay. Ban đầu, đô thị hóa chỉ là sự mở rộng diện tích thành phố và nâng cao vai trò của thành phố trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, đô thị hóa không phải là sự tăng số lượng các đô thị, qui mô dân số đô thị cũng như ảnh hưởng của nó đối với các vùng 1 Theo KTS Đàm Quang Tuấn – Tạp chí Qui hoạch xây dựng số 23/2007 2 TS. Huỳnh Quốc Thắng, Tham luận “Vùng ven và văn hóa vùng ven trong quá trình đô thị hóa”, Hội thảo “Các xu hướng đô thị hóa và đô thị hóa vùng ven ở Đông Nam Á”, tháng 12-2008, trang 90. xung quanh. Hiện nay, đô thị hóa còn bao gồm những thay đổi đa dạng về mặt kinh tế – xã hội, gắn liền với sự phát triển công – thương nghiệp, dịch vụ và sự phân bố dân cư, phân bố sản xuất. Dựa trên những khái niệm về các khu vực trong đô thị, đô thị hóa, có thể hiểu khái niệm đô thị hóa ngoại ô: hiện tượng tương tự như việc “đô thị lấn ra” do ngoại ô có nguồn đất dồi dào. “Đô thị hóa vùng ven dùng để nói về việc khu vực nông thôn và thành thị nhập lại, pha trộn. Từ đó, có thể phát sinh những hình thức tương tác xã hội, kinh tế và môi trường hoàn toàn mới, không còn thuần đô thị hoặc thuần nông thôn nữa”3. Đô thị hóa làm thay đổi sự phân bố dân cư, từ dạng phân tán ở các vùng nông thôn sang dạng tập trung ở các đô thị, gắn với các hoạt động sản xuất phi nông nghiệp. Từ đó, tỉ lệ lao động phi nông nghiệp và vai trò của các ngành dịch vụ tăng lên. Nhờ cuộc cách mạng công nghiệp và cách mạng khoa học kĩ thuật, tỉ lệ dân cư sống trong các đô thị ngày càng tăng lên. Nhịp độ đô thị hóa cũng diễn ra nhanh chóng: dân nhập cư tăng nhanh, cơ sở hạ tầng vật chất kĩ thuật phát triển và tăng diện tích đất phi nông nghiệp. Đô thị hóa không ngừng làm thay đổi cách ứng xử và thái độ của con người đối với thiên nhiên, đồng thời làm thay đổi lối sống, cách sinh hoạt của con người trong đô thị. 1.2. Những biểu hiện cơ bản của đô thị hoá 1.2.1. Tỉ lệ dân số thành thị cao và tăng nhanh Đô thị trên thế giới đang tăng nhanh chóng cả về số lượng đô thị, số dân đô thị và
Tài liệu liên quan